اوقات فراغت، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان

دانلود پایان نامه ارشد

مانند شعر در اغراض گوناگون ، خطب و رسائل ، حکايت و قصه و افسانه منظوم به زبان حيوانات و پرندگان طبع آزمايي کرده است و آنچه بيش از هر چيز شهرت و بلند آوازگي را براي وي محقق ساخت ، افسانه هاي منظوم مي باشد . وي بين سالهاي 1668- 1896م افسانه هاي منظومش را در سه مجموعه که شامل دوازده کتاب بود ، منتشر نمود .
لافونتين مبدع هنر افسانه منظوم به زبان حيوانات و پرندگان نبوده است بلکه آن را به تقليد از ادبا پيش از خود مانند “ازوپ يوناني” ، “فيدر لاتيني” و ” بيدبا هندي” و همچنين ادباي افسانه پرداز فرانسه در قرن شانزدهم امثال ” مارو ” و ” رابوليد ” و افسانه هاي بازمانده از ملت هاي شرق و غرب به رشته نظم در آورده است . هر چند که وي در افسانه هايش به موضوعات تقليدي و کلاسيک اکتفا نموده است ، اما به طبع هنرمندانه و عاطفه قوي و نکته سنجي هاي شيرين و ظريف و شوخي هاي لطيف و ملاحظات دقيق و توانايي در نفوذ کردن در جان مخاطب و احساس تمام عيار ، توانست واقعيت جامعه آن وقت فرانسه ، بلکه تصويري از جامعه انساني ارائه کند ، و بر خلاف ادباي پيشين که درس اخلاقي حاصل از حکايت يا افسانه را با به کار بردن عباتي مانند ” افسانه مي گويد که ” يا ” هدف افسانه تصحيح اخلاق مردم است ” در پايان به طور مستقيم در اختيار مخاطب مي گذاشتند و اين روش باعث مي شد که مخاطب احساس کند اين درس بر وي تحميل شده است ، استفاده نکرده و به جاي آن روشي ديگر به کار برده است که بر اساس آن مخاطب از طريق ترتيب حوادث و تسلسل افکار به غرض اصلي افسانه پي مي برد. وي همچنين درس اخلاقي را در ابتدا يا وسط يا انتهاي افسانه آورده است .” 114
2-1-2-1-2 . هدف عثمان جلال از ترجمه آثار لافونتين
اما سوالي که در اينجا مطرح مي شود آن است که چه چيزي باعث شده عثمان جلال که خود به زبان فرانسه تسلط داشته به ترجمه افسانه هاي لافونتين بپردازد ؟ و سوال دوم آنکه آيا هدف وي از تدوين ديوان ” العيون اليواقظ ” ارائه به کودکان بوده است؟
” با مطالعه مقدمه ديوان العيون اليواقظ مي توان گفت : انگيزه ي اصلي عثمان جلال از تدوين اين ديوان لذت و سرگرمي بوده است ، زيرا وي در اوقات فراغت به خلق اين اثر لذت بخش پرداخته و خود در مقدمه ديوان گفته است : ” در اوقات فراغت به ترجمه کتاب دانشمند شهير فرانسوي ، لافونتين پرداختم .کتاب لافونتين از بزرگترين و گرانبهاترين آثار فرانسه به شمار مي رود که در قالب منظومه هايي به زبان حيوانات و پرندگان به سبک و شيوه کتاب “الصادح و الباغم ” و ” فاکهه الخلفاء ” نوشته شده است . من مجموعه ترجمه ام را ” العيون اليواقظ في الامثال و المواعظ ” ناميده ؛ اما براي چاپ آن با مردي فرانسوي مالک چاپخانه اي قرارداد بستم ، اما او به عهد خود وفا نکرد ؛ از اينرو به چاپخانه ي ديگري مراجعه کردم و براي انتشار آن تمام اموالم را صرف نمودم . پس از انتشار ديوان ، آن را به واسطه ي مرحوم مصطفي فاضل پاشا به عباس پاشا عرضه کردم ؛ اما او ديوانم را به سوي مصطفي پاشا پرتاب کرد و مصطفي پاشا دست از پا درازتر بازگشت و غم و اندوه جانم را فرا گرفت.” 115
” چه بسا هدف عثمان جلال از ارائه ديوانش به عباس پاشا اول اين بود که ” انتظار داشت وي دستور دهد اين ديوان در مدارس مصر تدريس شود . اما عباس پاشا که به عقب ماندگي فرهنگي و دشمني با علم و دانش شهرت داشت خواسته وي را محقق نساخت . اما سرانجام عثمان جلال به هدف خود رسيد و ثمره تلاش خود را به عينه مشاهده کرد ، زيرا وزارت آموزش وپرورش آن وقت در سال 1894م تدريس ديوان وي را در مدارس مصر مقرر نمود و به مدت نيم قرن از کتاب هاي درسي اصلي در مدارس بشمار مي رفت . در چاپ سال 1906م ديوان با تصاوير آراسته شد به طوريکه در هر حکايتي تصويري ترسيم شده است .”116
در پاسخ به سوال دوم نيز بايد گفت “عثمان جلال در مقدمه بلندي که بر ديوان العيون اليواقظ نوشته است درباره ارائه آن به کودکان و متناسب بودنش با سطح فهم و درکشان سخني به ميان نياورده است و تنها در آخرين منظومه ديوان با عنوان “الخاتمه” پرده از هدف خويش برداشته و بيان کرده است که اغلب منظومه ها و اشعار اين ديوان با هدف تعليمي و تربيتي در قالب ادبيات تعليمي و تهذيبي و ادبيات حکيمانه به صورت داستانهاي منظوم به زبان حيوانات و پرندگان براي کودکان به رشته نظم در آمده است. اين شاعر و مترجم در انتقال شاهکار ادبي فرانسه به کودکان و بزرگسالان و بخشيدن رنگ و بوي مصري بدان بسيار چيره دست بوده است .”117 وي همچنين در پايان اين منظومه تدريس اين ديوان را در مدارس پيشنهاد کرده است :
“يغرسه في سائر المدارس

انا من احسن المغارس

ويقتني الحمد به والشکرا

من کل من ينظره و يقراء”118

” آن را در تمام مدرسه ها مي کارد براستي که آن از بهترين کاشتني هاست .”
” و از ستايش و تشکر هر بيننده و خواننده برخوردار مي شود . ”
2-1-2-1-2 . ديوان اليواقظ اثري خاص براي کودکان
” عثمان جلال در ديوان العيون اليواقظ علاوه بر ترجمه امثال و حکايت هاي لافونتين که بالغ بر 163 قصه منظوم به زبان حيوانات و پرندگان مي باشد و هر يک با پند و اندرزو حکمت و ضرب المثل پايان مي يابد ، از بسياري از امثال حکيمانه و اشعار کهن ميراث ملي مصر و ميراث عربي بهره گرفته است و همچنين بسياري از آيات قرآن و احاديث شريف نبوي را در تعدادي از قصه هايش تضمين کرده است و برخي از قصه هايش را با تکيه بر انديشه و خيال ، گاه به زبان فصيح و گاه به زبان عاميانه به رشته نظم کشيده است . اين ديوان در مجموع شامل دويست حکايت مي باشد که اغلب آنها به شيوه ي تمثيلي به نظم کشيده شده است .”119
” وظيفه ادبيات بالاخص ادبيات کودک برمضامين ومفاهيمي که عثمان جلال در نظم قصه ها مطمح نظر قرار داده است ، تقريبا تنها بر ، سي و چهار منظومه انطباق دارد . وظيفه منظومه ها در ديدگاه وي محقق ساختن اهداف اصلي ادبيات کودک از جمله اهداف اخلاقي ، تعليمي، عاطفي ، زباني و هنري تجلي يافته است و ساير منظومه ها براي کودک مناسب نمي باشد ، زيرا شاعر در آنها موضوعاتي مانند زن بيوه ، دختر باکره ، نکوهش زشتي زن و… سخن گفته که چنين مفاهيمي در دنياي کودک ، در هر رده سني که باشند ، وجود ندارد.”120
بنابراين با توجه به مطالب بيان شده مي توان نتيجه گرفت که عثمان جلال از اولين کساني به شمار ميرود که اشعار لافونتين را با دخل و تصرف نزديک به اقتباس ترجمه نموده است و با افزودن بسياري از حکايات و اشعار عربي به آن ، صبغه مصري داده است . ديوان العيون اليواقظ وي اولين تلاش عربي براي ايجاد ادبيات کودک در نيمه دوم قرن نوزدهم بشمار مي رود که راه را براي شکل گيري ادبيات نوين کودک به معناي تمام کلمه در جهان عرب هموار کرده است.
2-1-3 . جايگاه عبدالله فريج در شکل گيري شعر کودک
” ” عبدالله فريج ” شاعر شامي الاصل ناشناخته که در اسکندريه زندگي کرده است و مورخان به سختي مي توانند در کتاب هاي تاريخي و ادبي اخباري از وي به دست آورند چون که تنها چند قصيده يافت مي شود که در مدح يا رثاي وي سروده شده است وي ديواني با عنوان ” نظم الجمان في امثال لقمان ” در سال 1893م منتشر نموده است . که شامل پنجاه مثل پيرامون حيوانات ، پرندگان ، حشرات و انسان مي باشد و آنها را در قالب ” ارجوزه “121 ريخته و هر ارجوزه را با يک مثل از امثال لقمان به پايان رسانده است . وي در مقدمه کتاب گفته است: امثال سرورمان لقمان ،کسي که خداوند متعال به حکمت وي گواهي داده است و ديگر امثال و حکم جالب و شگفت انگيز داراي مفاهيم استوار را به زبان شعر در آوردم سپس آن را خدمتي ادبي براي دانش آموزان مدارس ابتدايي قرار دادم . با اينکه عبدالله فريج مقدمه ادبي مفصلي براي ديوان نوشته است اما محتواي ديوان ، فاقد روح شعري مي باشد . “122
ديوان ” نظم الجمان في امثال لقمان ” يک تجربه جديد در حوزه شعر مي باشد که در شکل گيري شعر کودک جايگاه مهمي داشته و از سوي ديگر ديواني است که در آن صبغه ملي به چشم مي خورد ؛ زيرا نه تنها ترجمه اي از آثار ادبيات بيگانه نيست ، بلکه ديوانيست که فقط امثال عربي معروف درباره ي حيوانات در آن به رشته نظم کشيده شده است .
2-1-4 . مصطفي کامل داعيه گسترش ادبيات تعليمي
” نيمه دوم سال 1893م شاهد اولين دعوت عربي براي گسترش ادبيات تعليمي تهذيبي وآگاهي ملي در روح و جان نونهالان عرب در عرصه مطبوعات مي باشيم . آنچه در اين ميان شگفت آور مي نمايد اين است که صاحب اين دعوت ، رهبر و سياست مدار ملي عرب ، “مصطفي کامل” مي باشد . وي در دوران تحصيل در مدرسه حقوق با ايمان به اينکه نونهالان، اميد آينده ملت هستند ماهنامه اي با عنوان “المدرسه ” براي آنها تاسيس نمود تا از نفوذ يأس و نااميدي به درون آنها جلوگيري کند . هدف وي از انتشار اين مجله ، فرهيخته کردن کودکان و پرورش فکر و انديشه و روح آنها بود . و در آن به اهميت تربيت کودکان تاکيد ورزيده و به نقش و جايگاه سرودهاي ملي حماسي و قطعه هاي منظوم و تأثير آن در پرورش روحيه ملي گرايي آنها اشاره کرده است . وي در اين باره گفته است : از آنجا که والاترين هدف ما در اين ماهنامه ، تعليم و تربيت و تهذيب کودکان و نوجوانان مي باشد ، تصميم گرفتيم در هر شماره از آن دو الي سه سرود را به سبکي بسيار شيوا و جذاب درج نماييم ، تا پس از گذشت شش ماه مجموع آن را در کتابي جمع آوري نماييم . و بسياري از سخنان شيوا و حکيمانه را بدان ضميمه کنيم ، تا منبعي غني براي تربيت کودکان و پرورش روح وطن دوستي در آنها باشد.”123
” تلاش هاي مصطفي کامل در عرصه ادبيات کودک تنها در تحرير مجله المدرسه محدود نشده است ، بلکه وي در روزنامه هاي ” المؤيد ” و “الاهرام ” نيز به ادبيات کودک پرداخته ، و مقاله هايي در اين باره منتشر نموده است .”124
توجه مصطفي کامل به ادبيات کودک ابعادي تربيتي دارد که از منبر مطبوعات به انتشار آنها پرداخته است و درآن بيش از هرچيز به پرورش روحيه ملي گرايي و ميهن دوستي کودکان به وسيله ادبيات کودک توجه نموده است .
2-1-5 . احمد شوقي بنيانگذار قصه منظوم کودکانه
” امير الشعراء ” احمد شوقي ” بنيانگذار حقيقي هنر قصه منظوم براي کودکان در عصر معاصر به شمار مي رود . وي در سال 1868م متولد شد. در ابتدا در مصر به تحصيل پرداخت و سپس در سال 1891م از سوي حکومت وقت ، براي ادامه تحصيل در رشته حقوق به فرانسه اعزام شد . او اولين قصه هاي منظوم خود را از پاريس به مصر فرستاد و پس از بازگشت به مصر در سال 1893م به سرودن قصه هاي منظوم ادامه داد. وي قصه هاي منظومش را با چاپ اول ديوانش منتشر نموده و به اثر پذيري خود از اسلوب لافونتين اشاره کرده است.”125
” احمد شوقي در مقدمه چاپ اول ديوان “الشوقيات” به سال 1898م گفته است : انديشه و خيال خود را در نظم حکايت ها و قصه هايي به سبک مشهور لافونتين قصه منظوم آزمودم و در اين ديوان مقدار قابل ملاحظه اي از اين قصه ها و حکايت هاي منظوم را گنجانده ام . هرگاه نظم دو يا سه افسانه را به پايان مي بردم ،آن را براي نوجوانان مصري مي- خواندم و آنها بي درنگ مضمون ومحتواي قصه را مي فهميدند و با آنها انس مي گرفتند و به اغلب آنها مي خنديدند. من اين موضوع را به فال نيک مي گيرم و آرزومندم – اگر خداوند به من توفيق دهد – براي کودکان اشعاري بسرايم که مشابه آن چيزي باشد که شاعران کشورهاي متمدن براي کودکان خود سروده اند . اشعاري را براي کودکان عرب بسرايم که با سطح فهم و درک آنها متناسب باشد و به اندازه توانايي هاي ذهني خود ، از آن حکمت و ادب بياموزند. از اين رو در راستاي محقق ساختن اين هدف دوستم “خليل مطران” صاحب لطف و آگاه در ادبيات و مسلط به سبک عربي و فرانسوي ، در نظم شعرسرايي را به سرودن اشعار کودکانه دعوت مي کنم و اميدوارم که در خلق ادبياتي براي کودکان همکاري کند وساير شاعران و نويسندگان ما را در محقق ساختن اين هدف ياري کنند.”126
” ادبيات کودک فرانسه در آن دوره به

پایان نامه
Previous Entries زبان فرانسه، کارشناسان آموزش، امثال و حکم Next Entries ضرب المثل