انسجام خانواده، تهاجم فرهنگی، رسانه‌های جمعی

دانلود پایان نامه ارشد

و تعمق آنها را باعث می شود. شبکه های تلویزیونی نیز از طریق ماهواره با تمام نقاط دنیا ارتباط برقرار می کنند و فرهنگ قالب بندی شده فرستنده این نمادها و پیام ها، بدون هیچ گونه مقاومتی در اختیار گیرنده قرار می گیردو وارد کانون خانواده و سپس جوامع می شود(محمدیان، 1381،ص52).
جامعه ایرانی با دارا بودن هفتاد درصد جمعیت جوان و با توجه به شرایط متغیر جهانی، با چالش های مهمی درزمینه وسایل ارتباطی جدید ومخاطبان جوان آنها رو به رو است. جوانان دارای علایق، خواسته ها و نیازهایی هستند که در پی پاسخ به آنها در کند و کاو هستند، جوان امروز خواستار آزادی، نشاط و زیبایی است، عناصری که روح و جسم او را به سمت خود می کشاند و هر فرد، هر فکر، هر فرهنگ و حکومتی که این عناصر را به او ارائه دهد جوان را به سمت خود جذب می کند واو را در حیطه اقتدار خود در می آورد(طباطبایی، 1384).
امروزه در ايران هر فرد به طور متوسط 4.5 ساعت را به تماشاي تلويزيون اختصاص داده و اين زمان در بسياري از كشورها به 6 ساعت نيز مي‌رسد. اين زمان و حجم بالاي اطلاعاتي كه فرد در طول تماشاي تلويزيون در معرض آن قرار مي‌گيرد باعث شده است كه تلويزيون كاركردهاي بسياري داشته باشد. يكي از مهم‌ترين كاركردهاي هر رسانه‌اي كه متوليان آن نيز از آن انتظار دارند اجتماعي كردن افراد و نهادينه نمودن برخي ارزش‌ها و مشخصه‌ها در افراد است. تلويزيون به عنوان همگاني‌ترين رسانه یکی از عوامل بسیار مهم اجتماعی کردن به حساب مي‌آيد. اين رسانه هر روز مورد استفاده وسیع گروه‌های مختلف اجتماعی و از جمله کودکان، نوجوانان و جوانان قرار می گیرد و نگرش و عقاید آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تحقیقات فراوانی تأثیر برنامه رسانه‌‌ها بر نگرش‌های کودکان و بزرگسالان را بررسي کرده‌اند. نتايج تمامي اين تحقيقات نشان داده است که رسانه‌های جمعی انواع گوناگونی از اطلاعات و محتوا (به ویژه هنجارها و ارزش‌ها) را انتقال می‌دهند(چاووشیان، 1388).
اين اطلاعات و محتواي ارائه شده در قالب پيام برنامه‌ها به دست مخاطبان مي‌رسد. نسل های کنونی در معرض انتشار و نمایش پیام های رسانه‌ای بسيار متنوعي قرار دارند و پیام‌های ارسال شده می‌تواند ارزش‌هاي جوامع (شامل سنت‌ها، الگوهای فرهنگی و اجتماعی و همچنین روابط نسلی آنها) را دست‌خوش چالش و دگرگونی کند(سالاري فر، 1385).
حتی باوجود اين تفاسير نمي‌توان گفت كه تنها كاركرد رسانه‌ها، اجتماعي كردن افراد و انتقال مولفه‌ها و ارزش‌هاي فردي است. به دليل استفاده از تلويزيون و تماشاي برنامه‌ها در منزل، تاثيرات آن بر خانواده به عنوان يك جامعه كوچك نيز قابل توجه است. اگر انسجام و وحدت اعضای خانواده را مهمترین مؤلفه کارآمدی خانواده محسوب کنیم، مهمترین آسیب احتمالي استفاده از تلویزیون، خدشه دار شدن انسجام خانواده در اثر کاهش روابط و از بین رفتن فرصت گفتمان مناسب است . در دنیای پرشتاب فن‌آوری امروز، رسانه‌های جمعی افراد را به صورت انفرادی به خود مشغول کرده، آنها را از تعامل با دیگران باز می‌دارند. نوع بهره برداری غیر فرهنگی از ابزارهای فنی موجب شده است که کارکرد آنها عمدتاً درجهت تقویت فردگرایی10 سوق پیدا کند. به عبارت دیگر، این ابزارها، به تدریج فضای روانی و محیطی گفتگو را در یک ارتباط بین فردی، خدشه دار می‌کنند و اعضای گروه را به جای هم‌گرایی11، به واگرایی12 سوق می‌دهند؛ تا جایی که هر عضو خانواده صرفاً در یک فضای فیزیکی مشترک زندگی کرده، اما هیچ تعاملی با هم نخواهند داشت. دراین مسیر، تعامل واقعی فرد به‌جای آنکه با دیگر افراد در محیط انسانی باشد، با رسانه‌های الکترونیکی شکل می‌گیرد. نتیجه این می‌شود که افراد خانواده به جای گفتگوی صمیمی با یکدیگر که می‌تواند به تقویت پیوندهای عاطفی وانسجام اعضای خانواده منجر شود، با ابزارهای الکترونیکی ارتباط برقرار می‌کنند؛ ارتباطی که فاقد بار عاطفی، احساسی و هیجانی است (ساعي، 1389).

1-3 اهمیت و ضرورت تحقیق:
امروزه به دليل تأثير وسايل ارتباط اجتماعي نوين، جوانان تمايلات و داعيه هايي دارند كه نسلهاي گذشته نمي توانستند داشته باشند. حال آنكه جريان جامعه پذيري جوانان، براي بر آوردن تمايلات و داعيه هاي آنان كفايت نمي كند در اينجاست كه نوعي خصومت يا عناد نسبت به جامعه پيدا مي شود. كه بي شك در سالهاي آينده توسعه بيشتري خواهد يافت. وسايل ارتباط جمعي ارزشهاي تازه اي را مي آفرينند، ارزشهايي كه از چارچوب مسائل دوران كودكي و سنتها و آداب و عقايد و خانواده فراتر مي روند و به همان ميزان دنياي جوان را وسعت بخشيده، سطح خواسته هايش را از جامعه و خود و به طور كلي زندگي، بالاتر مي برند(ساعي، 1389).
بدون شک، امروزه رسانه ها، با توجه به قابلیت ها و کارکردهایی که دارند، می توانند در جهت حفظ سلامت و بهداشت روان و به عنوان یکی از عوامل تسهیل کننده هویت یابی برای جوانان کاربرد داشته باشند. همچنین میتوانند زمینه ساز بحران هویت و بیگانگی افراد از فرهنگ، ارزشها و باورهای خود گردند. بنابراین، وسیله و واسطه بودن رسانه ها آنها را در معرض کاربردهای دوگانه و گاه متضاد قرار داده است. گسترش فناوريهاي اطلاعاتي و جهاني شدن رسانه ها از يك طرف، نگاه خوشبينانه و انتظار مدينه فاضله ديرينه و از طرف ديگر نگاه بدبينانه و فرسايش هويتهاي فردي و اجتماعي را نمودار مي سازد. بنابراين، بررسي نقش رسانه ها در هويت يابي يا بحران هويت، از موضوعاتي است كه بايد با دو رويكرد متمايز به آن پرداخته شود. تنها در صورت آگاهي از نقش و جايگاه رسانه هاست كه مي توان از تأثيرات منفي رسانه هاي مهاجم، جلوگيري نموده، از فناوريهاي جديد ارتباطي در جهت فرهنگ سازي مثبت و تسهيل فرايند هويت يابي بهره برداري كرد.درگذشته كه الگوها و نقشها اندك و محدود بودند، هويت يابي نسبتاً آسان بود؛ اما در جوامع صنعتي امروز و با توجه به تعدد منابع هويت يابي از جمله رسانه هاي متعدد كه الگوهاي متنوع و متضاد را فراروي نسل جوان و نوجوان قرار مي دهند، هويت يابي آنان را با دشواريهاي بسياري مواجه كرده است(منتظرقائم، 1380ص 65).
در دنیای حاضر رسانه های نوین از جمله ماهواره و اينترنت با ماهيت خاصي كه دارند باعث رشد فردگرايي شده، فرصتهاي لازم براي رشد هويتهاي مقوي و با ثبات را از بين مي برند. افراد، با اين رسانه ها ارتباط ايجاد مي نمايند و رسانه ها نيز آنها را به صورت افراد مستقل و اعضاي بي نام و نشان يك مخاطب انتزاعي و همگاني محسوب مي كنند. اين روند، باعث از هم گسستن پيوندهاي اصيل خانوادگي و اجتماعي شده و جاذبه هاي آن باعث مي شود تا افراد، بيشترين اوقات خود را با اين برنامه ها سپري كنند(صالحیار، 1378ص 52).
در دنياي امروز، كه به عصر جامعه اطلاعاتي مشهور شده است، نقش و كاركرد ماهواره ها به عنوان يك رسانة جهاني و پر قدرت در ميان وسايل ارتباط جمعي داراي اهميت فوق العاده اي است. ماهواره ها با بكار گيري ابزارهاي فني و فنون پيچيده فكري كاركردهاي مهمي را در جامعه امروزين ايفا مي كنند. نقش ماهواره ها در دنياي پيرامون در شكل دادن به رفتارهاي اجتماعي بشر بر كمتر كسي پوشيده است. با توجه به گسترش استفاده از تكنولوژيهاي نوين ارتباطي و اطلاعات و به ويژه ماهواره در بين جوانان، ضرورت بررسي تاثير اين تكنولوژيها و خصوصاً ماهواره در تغییر هویت و رفتارهای اجتماعی جوانان احساس مي‌گردد. امروزه ماهواره ها به عنوان يكي از رسانه ها و ابزارهاي اصلي انتقال و گسترش ارزشهاي فرهنگي و اجتماعي، در انديشه جوانان و تغيير رفتار اجتماعي آنان داراي نقش مهمي هستند. و لازم است كه اين نقش مورد بررسي و كنكاش دقيقي قرار گيرد، به ويژه در جامعه جواني نظير كشور ايران كه بحث ماهواره و تأثير و تأثرات آن بر قشر جوان از مباحث عمده و مسائل حساسي است كه مي بايست توجه ويژه اي بدان داشت(ساعي، 1389).
گسترش روز افزون ماهواره‌ها، گسترش بی‌بندوباری و به وجود آمدن فساد فراگیر در جامعه و به انحطاط کشیده شدن برخی از جوانان و گسترش روزافزون مشروبات الکلی، ایجاد گروه‌های غربی مانند: هوی‌متال13‌ها، رپ‌14ها و شیطان‌پرست‌15ها، تمایل به مدگرایی16 و…. همه و همه نشان از هدفمند بودن این تهاجم از طرف دشمن داشت. این بار دشمن با استفاده از روش‌های نرم‌افزاری فکری و تبلیغی بر خلاف دوره قبل که مردان را مورد حمله قرار داده بود قلب جامعه، یعنی زنان و جوانان را هدف گرفت.
جامعه‌شناسان معتقدند که پایه‌های هر جامعه، ریشه در ارزش‌ها و نظام عقیدتی آن دارد. بنابراین برای تضعیف هر جامعه، کافی است تا فرهنگ آن را تضعیف کرد. با این کار افراد جامعه از خود بیگانه شده و بر خلاف آنچه که حقیقت فرهنگی آنها را تشکیل می‌دهد، رفتار می‌کنند. دشمن برای حملات فرهنگی، نیاز به ابزارها و وسایل کارآمد داشت. بنابراین همان طور که لازمه حملات نظامی ابزار و آلات جنگی است، لازمه “تهاجم فرهنگی”17 نیز وسایلی است تا گلوله‌های زهرآگین فرهنگی دشمن از ماهواره‌ها گرفته تا اینترنت، رادیو و توزیع کتاب‌های ضد فرهنگی و دگراندیشی به براندازی نظام‌های مخالف و تضعیف آنها مبادرت ورزد. می‌توان گفت خانواده کانون توجه حملات ابزارهای مدرن تهاجم فرهنگی است و با تضعیف آن بسیاری از اهداف تهاجم فرهنگی محقق می‌شود. با نگاه به کارکردهای خانواده بیش‌تر می‌توان به اهمیت آن توجه نمود. خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعی پایه و اساسی در جامعه، معمولاً کارکردهای گوناگونی را بر عهده دارد که البته چگونگی این کارکردها و شدت عملکرد آنها در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است.
جوانان به واسطه زندگی در خانواده‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا تخریب و منحرف کردن یک جوان در یک خانواده، یعنی تخریب و کاهش قدرت آن خانواده. با توجه به جوان بودن جمعيت كشور و ضرورت مطالعه و تحقيق در ارتباط با نيمي از پيكره اجتماع ، نتايج اين تحقيق مي تواند پاسخ لازم را براي يك مشكل فرهنگي و اجتماعي فراهم نمايد. در این پژوهش محقق می کوشد تا نقش برنامه‌هاي ماهواره بر ارزش هاي فردي و انسجام خانواده را مورد بررسی قرار دهد.

1-4 اهداف تحقيق:
• هدف کلی
هدف اصلي اين تحقيق شناخت تأثير برنامه هاي ماهواره برارزش‌هاي فردي و انسجام خانواده است.
• اهداف جزیی
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سبك زندگي افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر آموزه‌هاي ديني افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر مسوليت پذيري افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر پايبندي افراد به ارزش‌هاي اخلاقي
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطع توقعات افراد
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر ارتباط روزمره ميان افراد خانواده
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر احساس همدلي ميان افراد خانواده
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر دوام رابطه‌هاي زناشويي
• بررسی نقش تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطح تنش ميان افراد خانواده

1-5 سئوالات تحقیق :
• سئوال های اصلی :
آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر ارزش‌هاي فردي تاثيرگذار است ؟
آیا تماشای برنامه های ماهواره بر انسجام خانواده تاثیر می گذارد ؟
• سئوال های فرعی:
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سبك زندگي افراد تاثير دارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر آموزه‌هاي ديني افراد تاثیر دارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر مسئوليت پذيري افراد تاثیر دارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر پايبندي افراد به ارزش‌هاي اخلاقي تاثير دارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطع توقعات افراد تاثير دارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر نحوه ارتباط روزمره ميان افراد خانواده تاثير مي‌گذارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر احساس همدلي ميان افراد خانواده تاثير مي‌گذارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر دوام رابطه‌هاي زناشويي تاثیر می گذارد؟
• آیا تماشاي برنامه‌هاي ماهواره بر سطح تنش ميان افراد خانواده تاثیر می گذارد ؟

1-6 تعاريف نظر

پایان نامه
Previous Entries انسجام خانواده، رسانه های جمعی، ارتباط جمعی Next Entries رسانه های جمعی، انسجام خانواده، وسایل ارتباط جمعی