امثال و حکم

دانلود پایان نامه ارشد

اند : ” بيان الصفدي ” در کتاب مختارات تراثيه في الطفل و العلم و التعليم به تعدادي از اين کتاب ها در فاصله زماني قرن سوم تا نهم اشاره کرده است . تأليف اين تعداد کتاب در اين عصرها از جنبه تعليمي حائز اهميت مي باشد و تحقيق در کتب مذکور که توسط عالمان بزرگ عصر نگارش يافته ، مي توانست راهگشاي سيستم نظام آموزشي در جهان اسلام باشد ، ولي متاسفانه اهميت اين کتاب ها در حد نگارش باقي مانده و به صورت عملي در جامعه آن عصر پياده نشده است .
3-2 . توجه به يادگيري کودک در عصر عباسي کشور سوريه
ارزش تعليم و تربيت در اين دوره به قدري بوده که تنها به تأليف کتاب ختم نمي شد بلکه شاعران و بزرگان مذاهب و فقهاء نيز در مورد تعليم و ارزش علم اشعاري سروده اند. از جمله مي توان به شعر امام شافعي در مورد علم اشاره کرد :
“تَعَلّم فَلَيسَ المرءُ يولَدُ عالِماً

و ليسَ أخُو عِلمِ کَمَن هو جاهلٌ

و إنّ کبيرَ القومِ لا عِلمَ عندهُ

صَغيرٌ إذا التَفّت إليه الجحافِل

و إنّ صغير القوم ِ إن کان عالماً عالماً

کبيرٌ إذا رُدّت اليه المحافلُ”173

” دانش بياموز ، زيرا که آدمي دانا متولد نمي شود و شخص دانا همچون فرد نادان نيست .”
” و بزرگ قوم و طايفه اگر از علم بي بهره باشد مرد کوچکي است آن هنگام که لشکرها وي را در برگيرد ”
” و يک جوان کم سن و سال چنانچه به دانش آراسته باشد انسان بزرگي خواهد بود آن هنگام که در مجلس ها از او نظري خواسته شود ”
کتاب به عنوان همدم ، از جمله مضاميني است که شاعران قديم به آن اشاره کرده و شاعران امروز نيز در اشعار خود سعي کرده اند همين شيوه را دنبال کنند شاعري در اين مورد گفته :
“نِعمَ الأنيسُ إذا خَلَوتَ کتابٌ

تَلهو به إن خانتکَ الأحبابُ

لا مُفشياً سِراً إذا استَودَعته

و تُفادُ منه حِکمَهٌ و صوابُ”174

” به هنگام فراغت چه همدم خوبي است کتاب ، اگر دوستان با تو کوتاهي کنند کتاب تو را سرگرم مي کند .”
” اگر رازي را به او بسپاري آن را فاش نمي کند و از آن حکمت و علوم مفيد و شايسته نصيب تو مي شود . ”
در حقيقت بيشترين تلاش قدما صرف حکمت و نصيحت و تعليم شده و بيشتر به اين جنبه ادب و معرفت توجه کرده اند .
3-3 . الف باء اولين اثر خاص کودکان سوريه
” ” الف باء ” تنها اثر تأليف شده براي کودکان بود اما در اين ميان مي توان اندک افرادي را ديد که سعي کرده اند آثار خاص کودک تأليف کنند ؛ اگر چه باز هم در تفکر خود با ديد آموزش کودک پيش رفته اند . ” ابو الحجاج البلوي الأندلسي يوسف بن محمد ” از علما و ادبا قرن هفتم ، اولين کسي بود که به فکر تأليف اثري ادبي و تعليمي خاص کودکان افتاد . او کتاب ” الف با ” را براي تعليم فرزند خود ” عبدالرحيم ” که هنگام کهنسالي شاعر به دنيا آمده بود ، سروده است . در مقدمه اين کتاب مي گويد :
هذا کتابٌ ألف با صنعته يا ألِبّا

مِن أجل نجلي المُرجيّ إذا شدا أن يُلبّا

” اين کتاب الف و با را ، اي پاره هاي دل من براي فرزند مورد انتظار خودم تأليف کردم . ”
با اينکه اين کتاب در سطح بزرگسالان سروده شده و مناسب کودکان نمي باشد اما انديشه تأليف براي کودکان اولين بار توسط او صورت گرفت . “175
3-4. شعر تعليمي در کشور سوريه
” از آنجايي که اولين سرايندگان شعرها ، معلمان بودند و ديدگاه تعليمي در آن غلبه داشت ، هدف تعليم و تربيت در شعرها بيش از اهداف ديگر ديده مي شود . و شعرهايي که در محدوده سال هاي ( 1936- 1958 م ) سروده شده دوره اي به نام شعر تعليمي را تشکيل مي دهد .آثار تأليف شده در اين دوره ، با انتقاداتي از جانب نويسندگان ادبيات کودک مواجه شده است .
” مصطفي خضر”176 ، ” محمد علي کنعان “، اين آثار را در سطح درک لغوي کودک دانسته اند . رعايت نکردن گروه هاي سني ، يکي از مشکلات اين کتاب ها مي باشد .”177 ” ” عيسي الشماس ” نيز ، تکيه بر پند و نصيحت مستقيم را به عنوان يکي از اشکالات کتاب ها معرفي مي کند .”178 از جمله معلماني که نقش عمده اي در مسير ادبيات کودک داشته اند ، مي- توان به ” مصطفي الصواف ” ، ” جميل سلطان ” ، ” عبدالکريم الحيدري” ، ” نصره سعيد ” و ” انور سلطان ” و . . . اشاره کرد .
3-5 . ترجمه در کشور سوريه
آشنايي با فرهنگ ها و ادبيات سرزمين هاي ديگر و ترجمه يکي از راه هاي انتقال فرهنگ و ادبيات يک منطقه به منطقه ي ديگر مي باشد افرادي که خارج از منطقه با گونه ي جديد از ادبيات آشنا مي شوند ، سعي مي کنند اين گونه جديد را وارد منطقه خود کنند و ترجمه ساده ترين روش براي اين کار مي باشد .
از آنجايي که کشورهاي عربي تحت سلطه حکومت عثماني بودند ، لذا فعاليت هاي آن ها در ارتباط با يکديگر بوده و نمي توان تا قبل از مرحله استقلال سوريه ، نقش شاعران مصري و تأثير آن ها را بر ديگر کشورها ناديده گرفت .
شروع ادبيات کودک در کشور سوريه با ديگر کشورهاي عربي تفاوتي ندارد و ترجمه در منطقه عربي آغازگر شعر ناب کودک محسوب مي شود . البته در بيشتر بررسي هايي که کتاب هاي نقدي ادبيات کودک چاپ شده به اين مسأله اشاره نشده يا فقط اسمي از کتاب هاي ترجمه شده آورده شده است . گويي ناقدان نمي خواهند منشأ ادبيات کودک سوريه را ترجمه بدانند .
پيش از اين گفتيم اولين کتابي که با محتوي قصه منظوم به زبان حيوانات در نيمه اول قرن نوزدهم در جهان عرب منتشر شد ، ديوان العيون اليواقظ محمد عثمان جلال بود ؛ اما ديري نپاييد ” ادبيات عرب در سوريه انتشار کتابي به عنوان “النفثات” را به تجربه کرد . اين کتاب که در اصل تاليف “ايفان کريلوف” از پيشگامان قصه ي کودکان روسيه بود ، ” رزق الله حسون ” براي اولين بار آن را به شعر ترجمه کرد و در لندن منتشر نمود ؛ اما از آنجا که اسلوب ديوان بسيار متکلف و مصنوع و مملوء از واژگان دشوار بود ، معلمان در مدارس به تدريس برخي از منظومه هاي آن که در لا به لاي کتاب هاي درسي گنجانده شده بود ، رغبتي نشان ندانند . “179
3-5-1. پيشينه تأليف کتب درسي
” در اواخر قرن نوزدهم جنبشي متکامل در تاليف کتاب هاي مدارس سوريه شکل گرفت و از نمونه هاي آن مي توان به ” النفائس لتلامذة المدارس ” از مؤلفي مجهول در سال 1886 م و “مدارج القراءة ” در شش جلد نوشته ي ” جرجس همام ” در سال 1900 نام برد.”180 جرجس همام اهميت گام به گام آموزش در مدارس را دريافته و کتابش را ” گامهاي آموزش” ناميده است . و در آن قصائدي با مضامين تهذيبي و اخلاقي گنجانده است . در سال 1866م ” لويس صابونچي” کتابي با عنوان “اصول القراءة العربية والتهذيب الادبية ” تاليف نمود و در آن از ميراث ادبي – آنچه را که طبق ديدگاه خودش براي دانش آموزان مدارس مناسب بود – گلچين نمود . “181 ” در سال 1910م ” جرجس شلحت ” بسياري از امثال و حکم و قصائد “فرانسوا فنلون” مربي آموزش و پرورش و از ادباء کاتوليک فرانسه را در قالب شعر و نثر در کتابي با عنوان “النخبة من امثال فنلون ” ترجمه نمود . هر چند که وي در ايده ترجمه آن طور که خود در مقدمه کتاب گفته است ، دنباله روي ” رزق الله حسون ” بوده است ؛ اما اسلوب و زبان شعري کتابش بسيار ساده و روان و سليس و فاقد آرايه هايي ادبي و سجع مي باشد . از اينرو زيبايي تجربه شلحت باعث شده است که مؤلفان کتاب هاي درسي از آن بهره گيرند و تدريس شعر و نثر آن را در مدارس مقرر نمايند . ” 182
“در سال 1923 م کتابي با عنوان ” سلسلة محفوظات العربية ” در سه جلد از انتشارات ” ترقي ” در دمشق منتشر شد که نويسنده آن ” عبد الرحمن سفرجلاني ” بود . بر روي جلد کتاب و نيز اولين صفحه ي آن اين عبارت نوشته شده است : متناسب با رده هاي سني دانش آموزان کلاس هاي اول و دوم ابتدايي سوريه . ” سفر جلاني ” در مقدمه کتاب اشاره کرده است که وي متن کتاب را انتخاب کرده و آن را براي روخواني و حفظ کردن در اختيار کودکان قرار داده است . وي از آثار علي بن ابي طالب ، شافعي ، متنبي ، طه حسين ، احمد شوقي ، حافظ ابراهيم ، و …. در نظم و نثر بهره جسته است . “183
بنابر آنچه گفته شد مي توان گفت که ادبيات کودک در سوريه متاثر از تجربه هاي ادبي جهاني در اين زمينه و با تکيه بر ترجمه و اقتباس از ميراث ادبي عربي شکل گرفته و بر تلاش هاي فردي استوار بوده و به صورت جنبش ادبي مطرح نشده است . هدف مؤلفان نيز به طور واضح ارائه تجربه هاي ادبي خود به همه کودکان نبوده است ، بلکه آثار اين نويسندگان تنها در خدمت دانش آموزان مدارس به کار گرفته شده است . از دهه سوم قرن بيستم شاهد شکل گيري شعر کودکي هستيم که مبتني بر تجربه و ابداع و ابتکار شاعران عرب مي باشد .
” در سال 1928م ” جميل سلطان ” مدير بخش آموزش ابتدايي در سازمان آموزش و پرورش سوريه دو قصيده با عنوان “پسرک و گنجشک ” و “مربض الشم الاسود ” براي کودکان سرود و در آن زباني ساده و روان و شيرين به کار گرفت که تا حدودي مناسب با دنياي کودکان مي باشد. وي علاوه بر اين دو قصيده ، قصائد ديگري نيز براي کودکان سروده و آنها را در کتاب هاي درسي وارد کرده است ؛ اما عليرغم کثرت قصائد ، آن ها را در مجموعه اي مستقل تدوين و منتشر ننمود است . موضوع غالب سرود هاي جميل سلطان درباره اشياء و ابزاري مانند مدرسه ، خيابان ، خانه ، خط کش ، قلم ، کتاب ، بخاري ، مغازه و …. مي باشد که کودک در محيط زندگي ، آنها را تجربه مي کند . وي هم چنين فراموش نمي- کند که به وسيله شعر در کودک نسبت به امت عرب و افتخارات آنها احساسات حماسي بر انگيزد و از اين طريق حس ملي گرايي را در او تقويت کند . “184
3-6 . پيشتازي شعر بر قصه در ادبيات کودک سوريه
بنابر اين مي توان گفت شعر کودک در سوريه بر قصه پيشتاز بوده است ؛ زيرا شعر در سايه تعليم و تربيت رشد کرده و اکثر کساني که به آن روي آوردند ، معلمان و مسؤولان آموزش و پرورش بودند . ” آنها از شعر براي بهبود روشهاي تعليمي بهره جسته اند که براي القاء کردن ارزش هاي تربيتي مرتبط به ارزش هاي روحي و رواني تلاش مي کند. “185
” شعر بر سرودها و گفتگو ها و قصائد و نمايشنامه هايي تمرکز يافته بود که صبغه ملي داشت و در روح کودک حس ملي گرايي را بر مي انگيخت و همگي به دنبال پرورش شخصيت کودک و تلقين اصول اخلاقي مانند محبت و فداکاري و خوش رفتاري با ضعيفان و ميهن پرستي و عادت دادن کودک به آنها بوده است . “186
” در سال 1936 م ” مصطفي صواف ” کتاب “سرودهاي جوانان “را تاليف نمود . وي در مقدمه آن گفته است : اين کتاب مجموعه سرودهاي ملي براي دانش آموزان مدارس به طور اخص و فرزندان ملت به طور اعم مي باشد که شاعران بزرگ سوريه آنها را سروده اند . در سال 1937م جميل سلطان ، انور سلطان و عبد الرحمن سفر جلاني به تقليد از اسلوب محمد هراوي کتا

پایان نامه
Previous Entries مقاله با موضوع ارزش ویژه، ارزش ویژه برند، شرکت مخابرات Next Entries مقاله با موضوع ارزش ویژه، ارزش ویژه برند، آگاهی از برند