اقتصاد کشور، مخارج دولت، بازار کالا

دانلود پایان نامه ارشد

متغيرهاي کلان اقتصاد برآورد ميشوند و انتظار ميرود چنين روابطي با معرفي سياستهاي جديد دچار تغيير شوند و به اين ترتيب پيشبينيهاي مبتني بر مشاهدات گذشته اعتبار خود را از دست بدهند.
با توجه به دشواري ساخت مدلهاي دقيق DSGE بسياري از بانکهاي مرکزي هنوز هم براي پيشبينيهاي کوتاهمدت خود بر مدلهاي سنتي کلان- سنجي تکيه دارند. با اين حال، به خاطر اين خصوصيت مدلهاي نيوکينزيني که در کنار موثر دانستن عوامل حقيقي در ايجاد نوسانات اقتصادي، سياستهاي پولي را نيز در کوتاهمدت در عرصه فعاليتهاي اقتصادي منشأ اثر ميدانند. امروزه بانکهاي مرکزي زيادي به ارائه مدلهاي پولي مورد استفاده خود در قالب مدلهاي DSGE مورد استفاده در مکتب نيوکينزيني پرداختهاند. به عنوان مثال بانکهاي مرکزي انگلستان (هريسون و همکاران12 (2005))، کانادا (مورچيسون و رنيسون13 (2006)) و حتي شيلي (مدينا و سوتو14 (2007)) و پرو (کاستيلو و همکاران15 (2008)) از اين دسته مدلها در تحليلهاي خود استفاده ميکنند و اثر سياستهاي مختلف به طور فزاينده در قالب مدلهاي DSGE مورد بررسي قرار ميگيرد.
پس از تصريح مدلهاي تعادل عمومي تصادفي پويا، دو شرط مهم براي حصول تعادل بايد برقرار باشد: 1- کارگزاران بهينهيابي انجام دهند. 2- بازارها اعم از بازار کالا و کار تسويه شوند.
مسئله تصميم بهينه يک کارگزار اقتصادي که هدف وي حداکثرسازي مطلوبيت يا سود خود طي يک افق نامحدود زماني است اغلب در چارچوب يک مدل بهينهسازي پوياي تصادفي مورد مطالعه قرار ميگيرد. براي درک ساختار مسئله تصميم فوقالذکر، آن را به صورت يک مسئله تصميمگيري بازگشتي در يک رويکرد برنامهريزي پويا توصيف ميکنند. پس از آن برخي از روشهاي حلي که اغلب براي حل مسئله تصميم بهينه به کار گرفته ميشود، مورد استفاده قرار ميگيرد.
در بيشتر موارد راهحل دقيق و تحليلي براي تصميم برنامهريزي پويا در دسترس نيست و بايد به راهحل تقريبي بسنده کرد که ممکن است محاسبه آن با روشهاي عددي صورت گيرد. گام نخست در ارزيابي تجربي مدلهاي پوياي تصادفي، تمرکز براي دستيابي به راهحلهاي تقريبي پس از به دست آوردن شرايط مرتبه اول از معادله اولر يا معادله مستخرج از لاگرانژين است، چرا که اين شرايط معمولاً غيرخطي هستند. با در نظر گرفتن اين دو روش حصول شرايط مرتبه اول، سه نوع روش تقريب را ميتوان در ادبيات موضوع پيدا کرد که عبارتند 1- روش فير- تيلور16 2- روش تقريب لگاريتم- خطي17 و 3- روش تقريب خطي-کوادراتيک18.
گام ضروري بعدي برآورد اين مدل با استفاده از برخي تکنيکهاي اقتصادسنجي ميباشد. با معادله برآورده شده ميتوان مدل را ارزيابي کرد و هم‌خواني پيشبينيهاي حاصل از مدل با دادههاي تجربي را مقايسه کرد.
در برخي از مطالعات تجربي در مورد مدلهاي بهينهيابي پوياي تصادفي اغلب از مرحله برآورد صرف نظر کرده و از تکنيکي که اغلب به نام کاليبراسيون خوانده ميشود، استفاده ميشود.
حل کردن مدل بهينهيابي پوياي تصادفي با استفاده از روشهاي تقريب يا بهينهيابي پويا اولين گام در جهت ارزيابي تجربي اين گونه مدلها تلقي ميشود. گام ضروري بعدي برآورد اين مدل با استفاده از برخي تکنيکهاي اقتصادسنجي است. براي انجام اين مرحله، برخي از روشهاي تقريب بهتر از برخي ديگر هستند. در کاليبراسيون معمولاً آماره گشتاورهاي (اغلب گشتاورهاي مرتبه دوم) سريهاي زماني متغيرهاي کلان اقتصادي با گشتاورهاي حاصل از سريهاي زماني حاصل از شبيهسازي مدل مقايسه ميشود. پارامترهايي که براي شبيهسازي مدل مورد استفاده قرار ميگيرد معمولاً از منابع مستقلي همچون مطالعات خرد اقتصادي مختلف انتخاب ميشوند. کاليبراسيون از آن جهت که پارامترهاي ساختاري را به جاي آنکه برآورد کند، مفروض در نظر ميگيرد مورد انتقاد محققان است.
همچنين هر چند کاليبراسيون ابزار بسيار سودمندي براي فهم خصوصيات و ويژگيهاي پوياي مدلهاي DSGE است، ليکن مزاياي بسياري براي برآورد پارامترها از طريق روشهاي اقتصادسنجي ذکر ميشود.
اول آن که ميتوان پارامترها را با وضع قيود مدل مورد نظر برآورد کرد. اين مزيت باعث ميشود که ديگر مشکل ناسازگاري احتمالي فروض مدل DSGE با فروض مدلهاي مطالعات خرد اقتصادي که پارامترهاي مورد استفاده در کاليبراسيون از آن‌ها اخذ ميشود، وجود نداشته باشد. دوم آن که برآورد مدل DSGE اين امکان را به محقق ميدهد که بتواند پارامترهايي را برآورد کند که ممکن است برآورد آن‌ها به تنهايي با استفاده از دادههاي جزئي19 سخت باشد. سوم آن که نااطميناني پارامتر را ميتوان به صورت صريح در تحليل ضربه-واکنش وارد کرد. اين کار را ميتوان به عنوان مثال با تکنيکهاي بوت استرپ20 براي ساختن فواصل اطمينان براي عکسالعمل مدل در مقابل يک شوک انجام داد. به عنوان مثال ميتوان آزمون همبستگي سريالي را براي باقيماندهها انجام داد، جذر ميانگين مربعات خطاي21 يک مدل DSGE را با يک مدل DSGE ديگر مقايسه کرد. آزمونهاي ثبات پارامترها را انجام داد يا مستقيماً برخي از فروض شناسايي مدل را آزمون کرد. تمام اين کارها اطلاعات ارزشمندي را در خصوص ساخت مدلهاي اقتصادي واقع‌گرايانه‌تر در اختيار ما قرار ميدهد (روژه-مورسيا22، 2002، ص 1).
کاربرد کاليبراسيون نيازمند تکنيکهاي براي انتخاب دقيق پارامترهاي ساختاري است و همانطور که ذکر شد ايراداتي به آن وارد است. به همين دليل ميتوان به جاي کاليبراسيون از تکنيکهاي اقتصادسنجي براي برآورد پارامترهاي مدل استفاده کرد.
پنج رويکرد براي تخمين مدلهاي تعادل عمومي تصادفي پويا وجود دارد که عبارتند از: روش حداکثر راستنمايي23، روش گشتاورهاي تعميم يافته24، روش بيزين، روش گشتاورهاي شبيهسازي شده25 و رويکرد استنباط غيرمستقيم26 که به وسيله اسميت (1993)27 ارائه شده است.
1-6- روش گردآوري اطلاعات و دادهها
گردآوري اطلاعات بخش نظري تحقيق با مراجعه به منابع کتابخانهاي و مقالات معتبر موجود در سايتهاي تخصصي صورت گرفته است. در بخش تجربي اطلاعات و دادههاي مورد نياز از طريق مراجعه به بانکهاي اطلاعاتي کشور از جمله بانک مرکزي جمهوري اسلامي ايران، مرکز آمار ايران و گزارشهاي آماري مرتبط گردآوري شده است.

1-7- جامعه آماري، روش نمونهگيري حجم نمونه
جامعه آماري شامل دادههاي مربوط به توليد، حجم پول، مخارج دولتي، مالياتها، درآمدهاي نفتي، حجم سرمايه، نيروي کار، نرخ ارز حقيقي، داراييهاي خارجي بانک مرکزي، مصرف و سرمايهگذاري ميباشد.

1-8- روش تجزيه و تحليل دادهها
ارزيابي مدل و تخمين با استفاده از برنامه داينار28 در نرمافزار متلب29 شبيهسازي و ارزيابي خواهد شد.

2. فصل دوم
2. نفت و اهميت آن در اقتصاد ايران

2-1- مقدمه
قيمتهاي نفت در چند سال اخير افزايش زيادي داشته است. در حالي که در انتهاي سال 2001، قيمت نفت اوپک30 حدود 12/23 دلار آمريکا براي هر بشکه بود، در سپتامبر 2011 به 46/107 و در سال 2013 به حدود 87/105 دلار آمريکا براي بشکه رسيده است. در انتهاي سال 2014 قيمت نفت روند نزولي به خود گرفته است به طوري که متوسط قيمت نفت در سال 2014، 29/96 دلار آمريکا براي هر بشکه بوده است. قيمت نفت در ابتداي سال 2015 نيز در ده سال اخير به پايينترين حد خود يعني 2/49 دلار براي هر بشکه رسيده است (نمودار 2-1). تغييرات در قيمتهاي نفت اثر مستقيمي بر روي سطوح قيمتي اقتصاد دارد. همچنين بر تصميمات بين دورهاي مصرف، ساختار هزينه بنگاهها، تصميمات بانک مرکزي در مورد اجراي سياستهاي پولي، تصميمات دولت در مورد اجراي سياستهاي مالي، سياستهاي بخش خارجي اقتصاد و … تأثيرگذار است. همچنين شاخصبندي دستمزد و قيمت ممکن است اثرات شوکهاي قيمت نفت بر روي متغيرهاي کلان اقتصادي از جمله تورم و توليد را بيش از پيش نمايان سازد.

نمودار ‏2-1. قيمت سبد اوپک طي دوره زماني 2001 الي 2015
منبع: اوپک

با نگاهي به کشورهاي توليدکننده و صادرکننده نفت متوجه اهميت و بزرگي بخش نفت در ايران خواهيم شد. نمودارهاي (2-2) و (2-3) ترکيب ده توليدکننده و صادرکننده اول جهان را در سال 2012 نشان ميدهد. اطلاعات اين دو نمودار از مديريت اطلاعات انرژي آمريکا31 گرفته شده است. عربستان بزرگ‌ترين توليدکننده و صادرکننده نفت ميباشد. در بين ده توليدکننده اول دنيا پنج کشور از کشورهاي عضو اوپک قرار گرفتهاند که مجموعاً به اندازه 43 درصد از نفت دنيا را توليد ميکنند. در بين 10 کشور بالاي توليدکننده نفت، سهم ايران معادل با 6 درصد ميباشد. همچنين در بين 10 صادرکننده اول نفتي جهان در سال 2012، نه کشور آن مربوط به کشورهاي عضو اوپک ميباشند که مجموعاً 78 درصد صادرات نفتي را بر عهده دارند که سهم ايران معادل با 6 درصد در بين 10 صادرکننده اول جهان ميباشد.

نمودار ‏2-2. 10 صادر کننده اول نفتي جهان در سال 2012
منبع: مديريت اطلاعات انرژي آمريکا (EIA)

نمودار ‏2-3. 10 توليدکننده اول نفتي جهان در سال 2012
منبع: مديريت اطلاعات انرژي آمريکا (EIA)

لذا خاورميانه بزرگ‌ترين منطقه توليدکننده و صادرکننده نفت خام جهان است. نزديک به 40 درصد نفت خام جهان در اين منطقه توليد ميشود. با اين حال ذخاير اين منطقه از نفت خام نسبت به دو دهه پيش کاهش يافته است. 5 کشور داراي بزرگ‌ترين ذخاير نفتي منطقه خاورميانه به ترتيب عربستان سعودي (8/15 درصد)، ايران (3/9 درصد)، عراق (9/8 درصد)، کويت (6 درصد) و امارات (8/5 درصد) هستند. ذخاير نفتي خاورميانه در سال 1993 ميلادي معادل 6/63 درصد از کل ذخاير نفتي جهان بود ولي اين رقم در سال 2013 به 9/47 درصد رسيده است32.

2-2- واقعيات اقتصاد ايران در بخش نفت
نمودار (2-4) آمارهاي مربوط به توليد و صادرات نفت خام ايران را طي دوره 1357 الي 1389 نشان ميدهد. همانگونه که از روي نمودار نيز مشخص است همبستگي شديدي بين توليد نفت خام و صادرات نفت خام وجود دارد. اگر چه ايران هنوز در رتبه دوم بزرگ‌ترين توليد کننده نفت خام سازمان اوپک قرار دارد ولي توليد نفت خام ايران طي سالهاي اخير افت شديدي داشته است.
صادرات نفت ايران نيز طي سالهاي اخير در نتيجه تحريمهاي اعمال شده توسط آمريکا و اتحاديه اروپا دچار افت شديدي شده است.

نمودار ‏2-4. توليد و صادرات نفت خام در دوره زماني 1357 الي 1389 در ايران
منبع: بانک مرکزي جمهوري اسلامي ايران

نمودار (2-5) درآمدهاي حاصل از صادرات نفت و درآمد ملي ايران را بر حسب ميليارد ريال نشان ميدهد. همان‌گونه که در نمودار فوق ملاحظه ميشود درآمدهاي حاصل از صادرات نفت از اوايل دهه 80 و با افزايش قيمت نفت خام سير صعودي به خود گرفته است. در حال حاضر حدود 70 الي 80 درصد درآمدهاي ارزي کشور از صادرات نفت خام ميباشد. به عنوان مثال در سال 1374 سهم درآمدهاي حاصل از صادرات نفت از کل درآمدهاي ارزي حدود 71/0 بوده است و در سالهاي 1389 و 1390 به ترتيب به 78/0 و 72/0 رسيده است33. همچنين درآمدهاي مالياتي و غيرنفتي نيز عمدتاً ريشه نفتي دارند. چرا که درآمد حاصل از صادرات ميعانات گازي و کالاهاي پتروشيمي نيز عملاً نوعي درآمد نفتي محسوب ميشود؛ لذا در صورت کاهش درآمد نفتي، درآمدهاي مالياتي نيز کاهش مييابد؛ بنابراين درآمدهاي نفتي در ايران نقش مهم و اساسي در اقتصاد کشور و معيشت مردم دارد.

نمودار ‏2-5. درآمدهاي حاصل از صادرات نفتي و درآمد ملي در ايران بر حسب ميليارد ريال
منبع: بانک مرکزي جمهوري اسلامي ايران و OPEC

نمودار (2-6) نسبت صادرات نفتي به GDP را بر حسب درصد نشان ميدهد. همان‌گونه که در نمودار فوق مشاهده ميشود در سالهاي اخير صادرات نفتي وزني حدود 20 درصد را در GDP داشته است که نشاندهنده سهم بالاي آن در GDP ميباشد.

نمودار ‏2-6. نسبت صادرات نفتي به GDP بر حسب درصد
منبع: محاسبات

پایان نامه
Previous Entries ترازنامه بانک، اقتصاد خرد، اوقات فراغت Next Entries اثرات نامتقارن، آزمون و خطا، کانون توجه