افراد مبتلا، خانواده گسترده

دانلود پایان نامه ارشد

ابتکارات درماني پزشک مربوط نمي شود، بلکه بطور کلي تر به جريان زندگي افراد مبتلا بر مي گردد. بيماران هميشه از حادثه غير منتظره اي مي ترسند، از وخيم شدن حالشان بيم دارند… حتي سير بيماري، در مورد پديده اي همچون ايدز نامطمئن است. مثلاً اشخاصي که حامل ميکرب هستند بايد در نظر داشته باشند که ممکن است هر لحظه به بيماري دچار بشوند (آدام و هرتسليک 1385: 154 به نقل از 1990،Weitz). اين وضعيت آثار بسيار ملموسي بر زندگي آنها مي گذارد.اشخاصي که به وجهي شديد دچار ايدز شده اند،چون نميتوانند برنامه هاي دراز مدت براي زندگيشان بريزند،با غنيمت شمردن لحظات حاضر عمر،موقتاً روزها را يکي پس از ديگري پشت سر ميگذارند (آدام و هرتسليک 1385: 155و154).

2. 13 تغيير نوع روابط اجتماعي
يكي ديگر از اثرات و آسيب هاي ايدز بر روي روابط اجتماعي افراد و خانواده هاي دچار آن ميباشد. آدام و هرتسليك در اين باره مي نويسند: “… ممکن است بيماري وي را وادار کند نوع روابط خود را با خانواده، با دوستان، با همکاران تغيير دهد. با وجود اين، چناچه فرد فکر کند که زنده ماندن او ديگر بي معناست، مسائلي از نوع رواني يا هيجاني گريبان او را مي گيرند. خط مشي هايي که اشخاص بيمار، در سطوح مختلف اتخاذ خواهند کرد اين خواهد بود که در حوزه هاي مختلف حيات اجتماعي خويش نظم جديدي بوجود بياورند” (آدام و هرتسليک 155:1385). اين نظم و سامان نوين در حيات اجتماعي مي تواند بصورت تغييرات عمده در نحوه ارتباط با اعضاي خانواده و يا سايرين نمود يابد.

2. 14 مولفه هاي موثر بر آسيب پذيري خانواده هاي دچار اچ آي وي/ايدز
در سطح خانوار آسيب پذيري بدين موضوع بستگي دارد که چه کسي در خانوار مبتلا به ايدز است که در نتيجه آثار ذيل را بهمراه خواهد داشت:
1- از دست دادن درآمد خانوار در صورت توقف کار متکفل (نان آور) ناشي از بيماري يا مرگ که تاثيري پايدار و دائمي است.
2- از دست دادن درآمد، در صورتي که متکفل کار را جهت مراقبت از عضو مبتلاي خانواده متوقف سازد که تاثيري موقتي يا زودگذر را بهمراه دارد.
3- ايجاد هزينه اضافي بر دوش خانوار در زمينه هزينه هاي مراقبت بهداشتي و سرانجام هزينه هاي کفن و دفن (تاثير زودگذر).
اثر متقابل اين آسيب ها مي تواند درآمد قابل انتظار خانواده هاي درگير ايدز را کاهش دهد(Greener,2000).
برخي از خانواده هاي دچار ايدز که درآمدشان را از دست داده اند و يا دچار کاهش درآمد شده اند قادر به تامين نيازهاي اساسي خود نيستند. از اينرو انتظار مي رود ايدز موجب افزايش نسبت خانواده هاي فقير گردد. بعلاوه، آثار سوء و آسيب هاي کوتاه مدت فقر در ميان اين خانواده ها به دليل عوامل زودگذر مذکور محتملاً بيش از آسيب هاي بلند مدت آن خواهد بود.
بنظر مي رسد يکي ديگر از عوامل موثر بر آسيب پذيري افراد و خانواده هاي اچ آي وي/ايدز نوع نگرش جامعه به اين گروه از افراد جامعه مي باشد. نوع نگرش اجتماع نسبت به کمک به خانوارهاي نيازمند در آسيب هاي ايدز موثر است. بطور مثال، خانوارها در حوزه هاي شهري ممکن است بيشتر آسيب ببينند؛ زيرا در اين مناطق فقدان حمايت اجتماع وجود دارد.
در جوامعي که “برچسب زني”31 نسبت به افراد و خانوارهاي درگير اچ آي وي عموميت دارد، آسيب اپيدمي اچ آي وي/ايدز امکان دارد شديدتر نيز باشد.
در اين بخش جا دارد به نتايج چندين مطالعه انجام شده در رابطه با نگرش جامعه به افراد اچ آي وي/ايدز در ايران اشاره نماييم:
در تحقيقي كه علي منتظري (2005) با عنوان ‎‏”آگاهي و نگرش نسبت به ايدز در ايران: يافته هايي از پيمايشي در تهران” انجام داده است، يافته هاي تحقيق نشان دادند كه اكثريت (84%) پاسخگويان قوياَ با اين جمله كه ? افراد مبتلا به ايدز بايد از حقوق اجتماعي جهت تحصيل و اشتغال برخوردار باشند? موافق بودند يا تقريباَ تمامي (7/98%) پاسخگويان با اين جمله كه ?ايدز مسئله اي مربوط به بهداشت عمومي است? موافق بوده اند. يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهند كه “با وجودي كه تصوري غلط در ميان ايرانيان درباره ايدز وجود دارد، اما عموماَ آنان آگاهي نسبتاَ خوبي از ايدز دارند و همچنن داراي نگرشي مثبت به ايدز و افراد مبتلا به ايدز هستند.
در تحقيق ديگري كه توسط طاووسي، زعفراني و… (2002) با عنوان ?آگاهي و نگرش راجع به HIV/AIDS در ميان دانش آموزان ايراني? انجام پذيرفت، آورده شده است: “46% [دانش آموزان] معتقد بودند كه دانش آموزان آلوده به اچ آي وي مثبت نبايد در مدارس عادي تحصيل نمايند.” تحقيق فوق چنين نتيجه مي گيرد كه: “… نگرشي متعصبانه و ريشه اي به ايدز و بيماران اچ آي وي مثبت در ميان دانش آموزان وجود داشته است.”
تحقيق ديگري كه توسط حاجيان مطلق، فرشي، عبدالهي و ديگران (1383) با عنوان ?بررسي آگاهي و نگرش دانش آموزان دبيرستاني از بيماري ايدز در شهرستان ساوجبلاغ? انجام گرفت‏‏، نشان مي دهد كه: “58% از دانش آموزان معتقد بودند كه بيمار مبتلا به ايدز بايد در مكاني جدا از اجتماع نگهداري شود.”
موضوعي که در اين ميان مطرح مي شود اين است که به رغم اينکه در برخي تحقيقات صورت گرفته افراد جامعه در اذهان خود نگرشي منفي نسبت به افراد اچ آي وي مثبت بروز نمي دهند، ولي در عمل قضيه متفاوت است. هنگامي که از آنها پرسيده شود آيا برايشان اشکالي ندارد که با يک فرد اچ آي وي مثبت بر روي يک نيمکت بنشينند؟ جواب اکثريت آنان منفي است. اين موضوع در موقعيتها و شرايط پيچيده تر براي اين افراد از حساسيت بيشتري نيز برخوردار ميگردد. به همين دليل است که اصولاً نتايج نظرسنجي هايي از اين دست با آنچه حقيقتاَ در عمل و در واقعيت رخ مي دهد و شاهدش هستيم و بخصوص افراد و خانواده هاي دچار اچ آي وي/ايدز آنرا تجربه مي کنند متفاوت است.

2. 15 واکنش در برابر ايدز
يکي از محورهاي عمده بررسي وضعيت خانواده هاي مبتلا به ايدز در واقع بررسي اين موضوع است که “اين خانواده ها چه واکنشي در مقابل ايدز از خود نشان مي دهند؟” با توجه به اين پرسش و بمنظور پاسخ بدان در اين بخش به مرور مباحث موجود دراينباره که حاصل مطالعات مختلف مي باشد خواهيم پرداخت.

2. 15. 1 مدل تصميم گيري اقتصادي خانواده
در واقع اين مدل نحوه واکنش خانواده هاي دچار اچ آي وي/ايدز را در مواجهه با آسيبهاي ايدز نشان مي دهند. در اين مدل خانواده ها نگران رفاه شان به همراه برخي ابعاد ديگر آن هستند. از جمله اين ابعاد مصرف، وضعيت سلامت، آموزش و تعداد کودکان بعلاوه رفاه خانواده گسترده و اعضاي اجتماع غيروابسته است.
خانواده ها منابعي را در اختيار دارند که با آن قادرند رفاه شان را تامين نمايند. منابعي شامل سرمايه انساني (تعداد اعضاي خانواده، آموزش آنها و ظرفيت کسب درآمدي شان) و سرمايه فيزيکي (پس انداز، کالاهاي بادوام يا سرمايه اي، دارايي هاي توليدي و زمين). خانواده ها قادرند از هر سرمايه فيزيکي و انساني جهت کسب درآمد بهره ببرند تا استفاده مطلوبي از امکانات محيط شان همچون تغذيه، مسکن، مراقبت پزشکي و تحصيل بنمايند (Pitayanon,1997).
“کار اداره بيماري به دست خانواده، از نگهداري ساده کودکي که به “بيماري کوچک” دوران طفوليت مبتلا شده تا موارد جدي تر، خانواده را به بازيگر اصلي صحنه مداوا تبديل مي کند؛ ولي بايد گفت اين کار غيرتخصصي اغلب به رسميت شناخته نمي شود و تا حدود زيادي از ديده ها پنهان مي ماند. با وجود اين، اهميت اين نوع مراقبتها در خانواده ها به اثبات رسيده است. بار مالي و نيز رواني و اجتماعي اين کار براي اطرافيان بيمار ممکن است بسيار بالا باشد” (آدام و هرتسليک 160:1385و161).
هر چند برخي معتقدند که خانواده در اين زمينه بي تفاوت بوده و واکنشي از خود نشان نميدهد. “در مورد ايدز برعکس، خانواده خود را عهده دار اصلي بيمار و بيماري نمي داند. در عمل، اغلب شبکه هاي عاطفي وسيع تري، مرکب از دوستان يا دوستداران بيمار هستند که نقش اساسي بازي کرده اند” (آدام و هرتسليک 161:1385).
در اثر ايدز امکان دارد اعضاي ديگر خانواده در وقت شان جهت حداقل سازي کاهش درآمد و نيز متعادل نمودن مصرفشان سازماندهي مجددي اعمال نمايند. بويژه اين “تخصيص مجدد”32 در هزينه ها مي تواند کودکان را بطور طولاني مدت از تحصيل دور نگاه دارد که اين موضوع ميتواند موجب كاهش ظرفيت کسب درآمدي کودکان در آينده گردد.
برخي خانواده ها اقدام به فروش اموال جهت پرداخت هزينه مراقبت پزشکي و متعادل كردن مصرف مي کنند که ممکن است تاثيري سوء بر خلاقيت درآمدي خانواده در آينده داشته باشد.
وقتي که فرد بيمار فوت مي کند، خانواده ها دائماً ذخيره کاري، تخصيص زمان و الگوهاي خرج شان را سازماندهي مجدد مي کنند. براي مثال، خانواده هاي گسترده اي که در مواقع نياز يکديگر را ياري مي رسانند ممکن است؛ الف) منابعي را به آنهايي که بصورت مستقيم تحت تاثير قرار گرفته اند، انتقال دهند. ب) کودکان يتيم امكان دارد توسط خويشاوندان تحت سرپرستي قرار گيرند. ج) والدين سالمند دوباره شاغل گشته و يا توسط ساير فرزندانشان مورد حمايت قرار گيرند.
در صورت وجود تعداد بالاي مرگ در خانواده هاي گسترده و شبکه هاي حمايتي محلي، دوام [وقابليت کارکردي] اين شبکه هاي حمايت اجتماعي جهت کمک به مقابله خانواده ها با “تکانه هاي اقتصادي و بهداشتي غير منتظره” کاهش مي يابد.
پيتايانون معتقد است متدوال ترين واکنش خانواده ها به بحران مالي قرض (وام) گرفتن، استفاده از پس انداز و فروش دارايي باشد(Pitayanon,1997).
افراد مبتلا پس اندازشان را بمنظور حفظ خود و بستگانشان به مصرف مي رسانند. همينطور به نقد کردن پس اندازها و احتمالاً دارايي هاي ثابت شان مي پردازند. استراتژي هاي بقاي خانواده ها امکان دارد فروش زمين و احشام جهت تامين مالي هزينه درماني و يا کاهش مصرف ساير اعضاي خانواده باشد. اما رفتار قابل پيش بيني مي تواند در حقيقت افزايش پس انداز باشد. در اين رابطه مطالعه کاگراي تانزانيا، ايجاد پس انداز، اعتبارات و اجتماعات حمايت متقابل (همياري) جديد را نشان داد که توسعه مي يافتند و شواهد تاييد نمود که خانواده ها به دنبال بيمه کردن خود در برابر مرگ محتمل در آينده هستند.
خانوارها جهت مقابله با اثرات ايدز اقدام به تخصيص مجدد منابع شان مي نمايند. بعنوان مثال، از طريق ممانعت از تحصيل کودکان بمنظور کمک در منزل، افزايش ساعات کاري، تعديل اعضاي خانوار و يا فروش دارايي هاي خانوار، دريافت کمک نقدي و جنسي از دوستان، خويشاوندان و… خانوارهاي فقيرتر که دارايي کمتري جهت گروگذاشتن دارند، با مشکلات بيشتري جهت کنترل آسيب هاي ايدز مواجه مي گردند؛ممکن است کودکانشان در اثر تشديد سوء تغذيه يا ترک تحصيل به طور پايدار آسيب ببينند(World Bank,1999).

2. 15. 2 پيوندها و حمايتهاي اجتماعي
يکي از مباحثي که در ارتباط با واکنش خانواده ها مطرح مي شود، دريافت حمايتهاي اجتماعي از طريق شبکه هاي خويشاوندي و محلي و بطور کلي پيوندهايي است که خانواده هاي اچ آي وي/ايدز با اطرافيان خود دارا مي باشند.
در اغلب موارد افراد و خانواده هاي دچار اچ آي وي/ايدز چنانچه از عهده برآيند، بر بافت اجتماعي محيط خود تکيه مي کنند… حمايت اجتماعي همچنين به آنان امکان مي دهد سرنوشت خود را پس از استقرار کامل ايدز بدست گيرند. نقش حمايت با ميزان کم يا زياد دخالت اطرافيان تعيين مي شود. نزديکان ممکن است در مرحله نهايي [بيماري] کاملاً به حل مشکلات فرد مبتلا به ايدز کمک کنند، اما حمايت اجتماعي ممکن است به صورت دادن کمک هاي کوچک، زدن تلفن يا ارسال دعوتنامه براي فرد مبتلاي ديگر انجام شود. بالاخره بايد گفت که حمايت اجتماعي ممکن است محتواهاي ديگري داشته باشد. پيوند اجتماعي امکان آسودگي رواني را براي شخص بيمار فراهم مي آورد، اما آثار ملموس ديگر نيز دارد. شبکه آشنايي هاي فرد به او کمک خواهد کرد تا کاري که با حال او مناسبت بيشتري داشته باشد پيدا کند يا به او ياري دهد تا در دايره ارتباطي ديگري جا بيفتد (آدام و

پایان نامه
Previous Entries اقتصاد خانواده، افراد مبتلا، مواد مخدر Next Entries افراد مبتلا، خانواده گسترده، اقتصاد خانواده