افراد مبتلا، خانواده گسترده، اقتصاد خانواده

دانلود پایان نامه ارشد

هرتسليک 1385: 159و 160).
خانوارها و خانواده هاي گسترده بهتر مي توانند وضعيت شان را در زمان از دست دادن بزرگسالان مبتلا به ايدز مديريت نمايند. آنها منابع شان را مجدداً سازماندهي و به امور مورد نياز تخصيص مي دهند. بعنوان مثال از طريق ترک تحصيل (خروج) کودکان از مدرسه جهت کمک در خانه، افزايش ساعات کار، تعديل اعضاي خانوار و يا فروش دارايي ها و دريافت کمک نقدي و جنسي از دوستان و خويشاوندان. خانواده هاي فقيرتر که دارايي کمتري دارند با مشکل بيشتري جهت تامين هزينه هايشان مواجه اند. کودکان ممکن است از طريق تشديد سوء تغذيه يا ترک تحصيل دچار صدمات دائمي گردند. با اين حال، برخي از خانواده هايي که سرپرستي يتيمان را بر عهده مي گيرند، خود فقير هستند و بر عهده گرفتن سرپرستي کودکان يتيم ديگر خود موجب يک بار مسئوليت مهم مي گردد. در نتيجه در صورت وجود نرخ سريع افزايش تعداد کودکان يتيم، نظام حمايتي خانواده گسترده هر چه بيشتر تضعيف مي گردد(World Bank,1999).
شبکه هاي خويشاوندي عملاً نهادهاي رابط بين فرد و جامعه هستند. آنها به کاستن از شدت ضربات ناشي از دگرگونيهاي اجتماعي، ضرباتي که به فرد و خانواده وارد مي شوند، کمک ميکنند و به آنها اين امکان را مي دهند تا در دنيايي که بيش از اندازه رسمي، ورود به آن دشوار و فضايش مبهم است به جايگاهي براي خود دست يابند.

2. 16 پيشينه تحقيق
در زمينه آثار سوء بيماري ايدز بر روي افراد و خانوارها تاکنون بررسي ها و تحقيقات متعددي در کشورهاي مختلف جهان انجام گرفته است. بسياري از اين تحقيقات در جوامعي که داراي تعداد بالاي آلوده شوندگان و مبتلايان به ايدز هستند صورت گرفته است. اين تحقيقات هريک بر اساس رويکردهاي خاصي سعي نموده اند بخشي از اين تاثيرات را مورد بررسي و تحليل قرار دهند. البته تحقيقات مذبور هر يک سطح تحليل خاصي را جهت بررسي خود مورد توجه قرار داده اند. برخي در سطح خرد تاثيرگذاري ايدز بر افراد و خانوارها را مورد توجه قرار داده اند، برخي نيز در سطوح مياني و سطوح اجتماعات محلي و گروهي به بررسي آثار آن پرداخته اند و برخي ديگر نيز آثار کلان ايدز را که در سطح جامعه و نيز در سطوح بين المللي رخ مي دهند مورد تجزيه و تحليل قرار داده اند. هدف از پرداختن به اين بخش مرور تحقيقاتي بوده است که محقق در جستجوي ادبيات پژوهشي موضوع مورد نظر بدانها برخورد نموده و بررسي اين موضوع است که تحقيقات مختلف به چه صورت بدين موضوع پرداخته و چه نتايجي كسب نموده اند.
رويکردهاي مختلف به بررسي آثار و آسيب هاي ايدز بر اساس ابعاد مختلف اين آثار مي تواند متفاوت باشد. چهار بعد اين آثار که محققان علوم اجتماعي (به معناي عام آن) سعي نموده اند بر اساس اين ابعاد به مطالعه آثار ايدز بپردازند چنين مي باشند: ابعاد اقتصادي، ابعاد اجتماعي، ابعاد توسعه اي و ابعاد جمعيتي.
مطالعاتي که سعي در ارزيابي آسيب هاي ايدز داشته اند را مي توان در چهار مقوله طبقه بندي نمود:
1- مدلسازي اقتصاد سنجي: جايي که آثار ايدز در مدل رشد با پارامترهاي ارزيابي شده عامل بندي مي شوند.
2- مدلسازي توازن: کوشش هايي بمنظور شناسايي و تعيين کميت مجراهاي مختلف آثار ايدز از طريق شبيه سازي.
3- مطالعات کيفي: برخي مطالعات موردي اجتماعات يا حوزه هاي خاص.
4- رويکرد سرمايه انساني: جايي که هزينه هاي ايدز از طريق درآمد يا توليد قبلي قربانيان ايدز محاسبه ميگردد (Greener,2000).

بارنت و وايتسايد معتقدند مسيرهاي مورد شناسايي ذيل در ارتباط با آسيبهاي ايدز تا سال 1988 (با برگزاري کنفرانسي درباره آسيبهاي ايدز) مورد شناسايي واقع شده اند:
1- مدل بندي جمعيت شناختي آسيب هايي بر روي جمعيت
2- مدل بندي آسيب بر خدمات بهداشتي و مرتبط با سلامت افراد
3- آسيب “بخشي”33
4- آسيب اجتماعي در سطوح خرد و مياني؛ خصوصاً در ارتباط با خانوار و خانواده و…
5- اثرات اجتماعي در سطح نظام اجتماعي
با اينکه در بررسي آسيب هاي ايدز رويکردهاي متعددي شناسايي شده، اما کمتر مشاهده شده در زمينه برخي رويکردها به آسيب هاي ايدز بررسي و مطالعه صورت گيرد(Barnett et al, 2000:13-14) .
در بررسي تحقيقات متعددي که تاکنون صورت پذيرفته بدين نتيجه مي رسيم که اکثر اين تحقيقات در رابطه با آثار و آسيب هاي ايدز از بعد اقتصادي مورد توجه قرار گرفته اند و کمتر به ساير ابعاد آثار اين بيماري بخصوص بعد اجتماعي آن توجه گرديده است.
در بخش حاضر به مرور تحقيقات انجام شده در رابطه با آثار ايدز خواهيم پرداخت:

پيتايانون34(1997) به بررسي آثار و آسيب هاي اقتصادي مرگهاي ناشي از اچ آي وي/ايدز بر روي خانوار در تايلند پرداخته است. يافته هاي تحقيق وي و همکارانش نشان داد که خانواده هاي درگير با ايدز منابعي را در اختيار دارند که با آن قادرند رفاهشان را پيگيري کنند. اين تحقيق نشان مي دهد که خانواده ها بصورت منفعلانه در برابر اين بيماري واکنش نشان نمي دهند، بلکه به حداقل سازي آسيب هاي ايدز بر سطح رفاهشان مبادرت مي نمايند. همچنين مشخص گرديد که يک مرگ ناشي از ايدز اثر متفاوتي نسبت به يک مرگ -ناشي از عللي- غير از ايدز بر تغييرات درآمدي و مصرفي خانواده بر جاي مي گذارد. بر پايه اين تحقيق در تايلند خانوارهاي روستايي دچار مرگ ناشي از ايدز غالباً کم درآمد و از تحصيلات کمي برخوردار بوده اند و نيز به کارهاي کشاورزي و يدي اشتغال داشته اند. يافته هاي اين تحقيق نشان مي دهند که متوسط درآمد سالانه خانواده هاي دچار مرگ ناشي از ايدز 66% درآمد خانواده هاي دچار مرگ با ساير دلايل و 53% درآمد خانواده هايي که دچار مرگ يکي از اعضايشان نشده اند، بوده است. همچنين نيمي از خانواده هايي که مرگ ناشي از ايدز را تجربه نموده بودند داراي درآمدي کمتر از متوسط درآمد ساليانه (خط فقر نسبي) بوده اند.
آثار اقتصادي مرگ ناشي از ايدز بر يک خانواده روستايي در سه حوزه مورد بررسي قرار گرفت؛ هزينه هاي مرگ قابل محاسبه پولي، اثر گذاري بر ذخيره کار و توليد خانواده، اثر بر روي کودکان و سالمندان و بالاخره تبعيض اجتماعي بر ضد فرد مبتلا و اعضاي خانواده وي.
1) هزينه مستقيم مراقبت پزشکي براي هر فرد مبتلا به ايدز معادل ارزش شش ماه متوسط درآمد خانواده بود. اين هزينه کمي بيشتر از متوسط هزينه مراقبت پزشکي ساير بيماران بود. هزينه هر مرگ نيز قابل توجه بود و نسبت به هزينه هاي مرگ ناشي از علل ديگر که در جامعه بصورت همزمان رخ ميدادند بيشتر بود.
2) بزرگترين بخش هزينه هاي اقتصادي مرگ ناشي از ايدز درآمد سابق فرد فوت شده بود. ميزان کل درآمد سابق از تنها يک شغل منظم، در ميان فوت شدگان ناشي از ايدز تقريباً 30% بيشتر از درآمد فوت شدگان ناشي از ساير موارد بود. همچنين در مورد خانواده هايي که عضو فوت شده شان شغل دوم داشته اند (14 درصد از فوت شدگان) از دست دادن درآمد بيشتر بوده است. همچنين يافته هاي تحقيق نشان داده اند که حدود 47% از خانواده هاي دچار مرگ ناشي از ايدز درآمدشان را در نتيجه کاهش توليد از دست داده اند، اين رقم براي خانواده هاي دچار مرگ غير ايدز حدود 45% بود.
3) يافته هاي اين تحقيق در مورد آثار مرگ ناشي از ايدز بر روي سالمندان نشان داد که 47% از خانواده هاي دچار مرگ ناشي از ايدز پس از مرگ در زمينه مراقبت از اعضاي سالمند خانواده به مشکل برخوردند.
4) يافته هاي تحقيق در زمينه تبعيض هاي روا شده بر ضد افراد مبتلا و اعضاي خانواده آنان نشان داد که تقريباً نيمي از خانواده هاي مطالعه شده آثار تبعيض اجتماعي را حتي بعد از مرگ عضو مبتلاي خانواده احساس نمودند هرچند پس از مرگ اين آسيب کمتر سخت بود. اعمال تبعيض آميزي که آثار معکوسي بر اقتصاد خانواده دارند. از جمله اين اعمال تبعيض آميز فشارهاي اجتماعي جهت ترک شغل، کاهش مشتري در بنگاههايي که مالک آن مبتلا به ايدز يا از بستگان مبتلا است و يا فرد يا افراد مبتلا در آن مشغول بکارند و يا دست کشيدن و انصراف کارمندان از کار در چنين بنگاههايي… از اعمال تبعيض آميز ديگر مي توان به عدم معاشرت، ترک از اجتماع و جلوگيري کودکان مبتلا از بازي با ساير بچه ها اشاره نمود.

در تحقيق ديگري که بلسي35 تحت عنوان” خانواده، توسعه و ايدز در آفريقاي جنوب صحرا” انجام داده در نتيجه گيري از بررسي خويش معتقد است که اچ آي وي/ايدز يک بيماري خانواده است.همچنين ايدز يک “بيماري فقر”36 نيست، بلکه يک بيماري فقير ساز يا بينوا ساز است. بخصوص در ميان افرادي که بلحاظ اقتصادي متحمل خسارت شده اند مشاهد گرديد:تحصيل کرده ها و مهاجران؛ بصورت تصاعدي که از طريق مهاجرت کاري از روستا به شهر صورت مي پذيرد.

تحقيق ديگري توسط اتوهن37 و ديگران با عنوان “آسيب اچ آي وي/ايدز بر آسيب پذيري و فقر خانوار در غنا” صورت گرفته است. اتوهن و همکاران وي در نتيجه گيري خود از بررسي شان از همگرايي آسيب هاي ايدز بر روي خانوارها سخن مي گويند. به عقيده آنان، ايدز ممکن است بطور معناداري مسير کاهش فقر را -حتي در کشورهاي با نرخ شيوع پايين ايدز- کند و آهسته نمايد.

در تحقيق ديگري تحت عنوان ” شناسايي آسيب هاي اجتماعي-اقتصادي اچ آي وي/ايدز: شواهدي از شمال شرقي تايلند” که توسط کامرون38 و ديگران انجام گرديد، جهت توضيح آسيبها بر روي “PLWHA” و خانوارهايشان، ويژگي هاي خانوارها در زمان مصاحبه و در زمان پيش از آسيب هاي ايدز با هم مقايسه گرديد.

در تحقيق ديگري که توسط يوآن39 تحت عنوان” ارزيابي آسيب اچ آي وي/ايدز بر کودکان در روستايي در چين با تعداد بالاي افراد مبتلا به ايدز” صورت گرفت، اين نتيجه حاصل گرديد که کودکاني که در خانواده هاي مبتلا به ايدز زندگي مي کنند بيشتر احتمال دارد که فقير باشند، کمتر تعادل رژيم غذايي دارند و مسائل رواني- اجتماعي را تجربه مي کنند.

در تحقيق ديگري با عنوان “اچ آي وي/ايدز به عنوان عامل گرفتاري در تله هاي فقر: شواهدي از مالاوي” که توسط ماسانجالا40 انجام گرفته است، يافته هاي تحقيق نشان دادند که خانوارهاي مبتلا فقط به دليل از دست دادن يا کاهش درآمد رنج نمي بينند… 5/1 سال طول مي کشد که خانوارها از وضعيت قبلي خارج41 شوند، پس از برگشت نيز سطح رفاهي فعلي آنان تقريباً نصف سطح رفاهي پيش از تکانه [ناشي از ايدز] گرديده است.

در تحقيق ديگري با عنوان “آسيب اجتماعي-اقتصادي اچ آي وي/ايدز بر خانوار در آفريقاي جنوبي” که توسط بويسن42 ، رنزبرگ43 و ديگران انجام گرفت يافته هاي مهمي در رابطه با آثار ايدز بر روي خانوارها بدست آمد، از جمله اينکه خانواده هاي مبتلا بلحاظ جمعيتي کمي بزرگتر از خانواده هاي غيرمبتلا بودند و با نسبتي بزرگ از تعداد کودکان و افراد سالمند به تعداد کل خانواده. خانواده هاي مبتلا نيروي کار کمتري نسبت به خانواده هاي غيرمبتلا داشتند. بيماري و مرگ در خانواده هاي مبتلا بيشتر در بين اعضاي فعال (15-49 ساله) اتفاق مي افتاد. اين خانواده ها بيشتر منابعشان را به تغذيه، مراقبت بهداشتي و اجاره بهاي (مسکن) و منابع کمتري را به آموزش، پوشاک و موارد و کالاهاي شخصي تخصيص مي دادند. هزينه تغذيه خانواده هاي مبتلا به اندازه (70-80 %) هزينه تغذيه خانواده هاي غيرمبتلا بود که ممکن است منجر به سوء تغذيه گردد. خانواده هاي مبتلا سطوح بيشتري از بدهي نسبت به خانواده هاي غيرمبتلا داشتند. خانواده هاي مبتلا بيشتر از خانواده هاي غيرمبتلا به استقراض متوسل ميشدند. خانواده هاي مبتلا حدود 40% کمتر از خانواده هاي غير مبتلا در يک دوره يک ماهه پس انداز مي نمودند. خانواده هاي مبتلا بيشتر پول قرض را به مصارفي همچون پرداخت مخارج درماني و يا تدفين مي رساندند، در مقابل خانواده هاي غيرمبتلا بيشتر پول قرض را جهت هزينه آموزش، خريد کالاهاي بادوام و پوشاک و حفظ دارايي ها به مصرف مي رساندند. خانواده هاي مبتلا بيشتر پس اندازشان را در شش ماه گذشته به مصرف رسانده بودند.
استفاده از پس انداز

خانوار مبتلا
خانوار غير مبتلا
در صورت بيماري
76
9
در صورت مرگ
48
0
*ارقام به درصد
– منبع: Booysen et al,2004))

پایان نامه
Previous Entries افراد مبتلا، خانواده گسترده Next Entries استقراض، افراد مبتلا، گروه کنترل