آداب و رسوم، کودک و نوجوان، کودک خردسال

دانلود پایان نامه ارشد

خواندن و درست نوشتن ياري کند و به وي مهارت بخشد ؛ به عبارت ديگر به انسان اين توانايي را ببخشد که بتواند به سهولت و سرعت با ديگران روابط کلامي برقرار کند و از تفاهم مطلوبي برخوردار شود همچنين بتواند با بيان آسان احساسات خويش و برقراري تعامل عاطفي سالم با مردم ، از سلامت رواني بهره مند شود .”23
با توجه به تعاريف گوناگوني که درباره مفهوم ادبيات ارائه مي شود ، قطعا در مورد ادبيات کودک نيز در ارائه تعاريف توسط صاحب نظران و پژوهشگران تفاوت هايي به چشم مي خورد .
” در تعريفي ديگر از ادبيات کودک آمده است . ” آثار فکري که مخاطب آن ها کودکان هستند در همه حوزه هاي دانش مانند تاريخ ، جغرافي ، علوم و تربيت و دانستني هاي عمومي. همه ي اين آثار به دنبال پرورش عقل کودک و برطرف کردن نياز مبرم وي به شناخت و دانش مي باشند و دائره المعارف ها و کتاب هايي با موضوعات سرگرمي و تفريح و فعاليت هاي علمي و تربيتي و ادبي که شامل قصه ها و نمايش نامه ها و ترانه ها و سرود ها و اشعار مي باشند ، و پرورش ذهن کودک را مطمح نظر خود قرار داده اند ، نيز در حوزه ادبيات کودک قرار مي گيرند . ” 24
” بنفشه حجازي ” از محققان حوزه ادبيات کودک در کتابي به عنوان ” ادبيات کودک و نوجوانان ” معتقد است که ” تعريف ادبيات کودک با تعريف ادبيات به مفهوم اعم تفات ندارد ؛ اما تفاوت بين نيازها و امکانات کودکان با بزرگسالان موجب مي شود که از ادبيات کودک انتظار بيشتري وجود باشد ، چرا که براي انساني کم تجربه بوجود مي آيد لذا بايد عالي تر و سازنده تر باشد . وي اين تفاوت ها و محدوديت را عبارت دانسته از :
– محدود بودن تجربه کودکان از لحاظ نوع و وسعت و ميزان تجربه
– محدوديت زبان ( محدود بودن گنجينه لغات و محدود بودن زمان دقت )
– ناتوان بودن در دريافت رويدادهاي مختلف در يک زمان
با توجه به اين محدوديت ها و نيازهايي که کودکان در سنين مختلف دارند ، شايد بتوان اين تعريف را پذيرفت که هرآنچه از قبيل افسانه ، شرح حال ، مطالب علمي و … خارج از برنامه ي درسي و آموزش مستقيم ، هنرمندانه نوشته و تنظيم شود ادبيات کودک خوانده مي- شود.”25 بنابر اين تعريف ، قطعا کتاب هاي آموزشي و مطالبي که جنبه ي آموزش مستقيم دارند در اين گروه به شمار نخواهند آمد .
“صديقه هاشمي نسب ” مؤلف کتاب ” کودکان و ادبيات رسمي ايران ” نيز تعريفي مشابه تعريف مذکور از ادبيات کودک ارائه کرده است . وي نيز معتقد است ادبيات کودک از لحاظ موضوع با ادبيات بزرگسالان تفاوتي ندارد و تنها وجه تمايز آن با ادبيات بزرگسالان را در تفاوت بين نيازها و امکانات کودکان با بزرگسالان برشمرده است . وي ادبيات کودک را چنين تعريف کرده است : ” ادبيات کودک مجموعه نوشته ها و سرودها و گفتارهايي است که از طرف بزرگسالان جامعه براي استفاده خردسالان فراهم آمده است . از لحاظ موضوع فرقي بين ادبيات کودک و ادبيات بزرگسالان نيست و هر چه خارج از برنامه درسي و آموزشي مستقيم ، هنرمندانه نوشته و تنظيم شود ، ادبيات کودک خوانده مي شود . تفاوت ادبيات کودک و بزرگسالان در تفاوت نيازها و امکانات کودکان و بزرگسالان است . تمامي آثاري که در حوزه هاي دانش بشري براي کودکان نوشته مي شود و در آن خلّاقيّت هست ادبيات کودک مي باشد . وي در اين تعريف بر خلاقيت ادبيات کودک تاکيد کرده است . ” 26
” علي حديدي ” از نخستين پژوهشگران حوزه ادبيات کودک در جهان عرب تنها وجه اختلاف ادبيات کودک با بزرگسالان را در گروهي برشمرده است که اديب آنها را مخاطب قرار مي دهد . ” وي در تعريفي که از ادبيات کودک ارائه داده است مواد و خواستگاه آن را درست مشابه ادبيات بزرگسالان برشمرده و معتقد است که ادبيات کودک به دور از جريان کلي ادبيات به مفهوم عام شکل نگرفته ، ا و تفکيک آن از ادبيات بزرگسالان در خواستگاه و مواد و ابزار از ادبيات بزرگسالان امري نادرست مي باشد .” 27
” عبدالفتاح ابو معال ” از پژوهشگران ادبيات کودک عرب نيز ادبيات کودک را بخشي از ادبيات به مفهوم اعم برشمرده است . وي نيز همانند علي حديدي معتقد است که ” ادبيات کودک و نوجوان با ادبيات بزرگسال در مواد ، ابزار و خواستگاه اشتراک دارد . وي علي رغم اذعان به اين وجه تشابه معتقد است که ادبيات کودک به قشر معيني از افراد جامعه يعني خردسالان تعلق دارد . به نظر وي آنچه در آن اختلاف نظري وجود ندارد آن است که ماده ادبي داستان هاي عاميانه و ” فولکوريک” 28 ادبي کودکان ، که علي رغم گذشت هزاران سال برخي از ملت ها هنوز آن را براي کودکانشان بازگو مي کند ، نه تنها از علاقه به تخيل و تصوير سازي و عاطفه و انديشه آنها جدا نبوده ، بلکه قصه هاي کودکان محصول تعابير ادبي خالصي است که بزرگسالان با تکيه بر ذوق و قريحه ، آنها را ابداع کرده اند .” 29
” هيفاء شرايحه ” در کتاب ” ادب الأطفال و مکاتبهم ” تعريفي از ادبيات کودک ارائه داده است که مبتني بر فرهنگ کودک مي باشد و در آن رنگ و بوي کلي گرايي و شمول به چشم مي خورد وي در اين تعريف اذعان نموده است ” ادبيات کودک شکل هاي متعددي به خود مي گيرد و در حوزه هاي وسيع و گوناگوني نوشته مي شود و اگر فرهنگ کودک به معناي کتاب ها و مجله هايي باشد که کودکان آنها را مي خوانند و يا فيلم هايي که به تماشاي آن مي نشينند و يا سرودها و ترانه هاي تصنيف شده براي آنها باشد ، در اين صورت ادبيات کودک نيز به همين مفهوم دلالت مي کند . “30
” عبدالله ابوهيف ” تعريفي متفاوت تر از سايرين از ادبيات کودک ارائه داده و در آن ” بين دو مقوله بسيار مهم تمييز قائل شده است که عبارتند از : سياق ( اسلوب) متن و سياق تربيتي . وي مجموعه کلمات را از طبيعت ادبيات و مجموعه ارزش ها را از طبيعت تربيت و اهداف آن برشمرده است و براي بيان ويژگي هاي ادبيات کودک اين دو مجموعه را درون زباني درهم آميخته تا بين ادبيات از لحاظ ادب بودن و اهداف تربيتي آن پيوند برقرار کند و بدين ترتيب بين عناصر نظري ادبيات که در موسيقي ، خيال و زبان تجلي مي يابد و بين جامعه ، واقعيت و تعليم و تربيت ارتباط برقرار کرده باشد ؛ زيرا بين اين عناصر رابطه اي از نوع انسان با شرايط تاريخي حاکم بر عصرش وجود دارد و بدين صورت اين فرصت را براي کودک فراهم مي کند تا با آداب و رسوم و سنت هاي جامعه اش درآميزد و آداب و رسوم مخصوص خود را خلق کند . “31
با توجه به تعاريف ارائه شده از ادبيات کودک مي توان گفت محققان و دانش پژوهان هنوز به ديدگاه مشترکي درباره ماهيت ادبيات کودک دست نيافته و تعريفي مانع و جامع از آن ارائه نکرده اند و هريک از روزنه ديد خود به طبيعت ادبيات به تعريف آن پرداخته اند .
1-5 . اهميت و اهداف ادبيات کودک
” ادبيات کودک در خلال بسياري از تأثيرات مختلف که در شخصيت کودک ايجاد مي- کند و يا در محيطي که کودک در آن زندگي مي کند ، در رشد شخصيت کودکان تأثير مي- گذارد. پس ادبيات کودک ، ازعناصر اساسي است که علت‌هاي سازگاري انساني را در فهم گروهي که مورد خطاب اين نوع ادبيات (کودک) هستند، افزايش مي دهد. و کودک را با علت هايي که وراي انواع سازگاري مي باشند و نيز آنچه محرک انگيزه ها است ، آشنا مي گرداند. پس کودکان همواره ادبيات خاص خويش را دارند، ادبياتي که خيالِ آنها را حرکت و رشد مي دهد. کودکان کتاب‌هايي را که باعث شادماني و بهره مندي و نشاط آنها مي گردد، و نيز کتاب هايي که آنها را به دنياي کودکي‌شان مي برد دوست دارند. و باعث مي شوند تجربه هاي انساني مختلف را که نياز مبرم به يادگيري آنها دارند در وجودشان افزايش يابد. ادبيات کودک قصه هاي پهلواني و شجاعت و بي باکي، قصه هاي انساني که ارزش هاي اصيل را رشد مي- دهد و به خوبي تشويق مي نمايد و شر(بدي) را دور مي سازد. را شامل مي شود.”32
1-5-1 . اهداف ادبيات کودک
اهميت ادبيات کودک در تلاش اين نوع ادبي براي تحقق بخشيدن به اهدافي متعالي روشن ترمي شود که پرورش شخصيت کودک را مطمح نظر قرار مي دهد تا در آينده بتواند مسوليت پذير باشد اين اهداف را مي توان در موارد زير دسته بندي کرد :
1-5-1-1 . اهداف تربيتي
” تربيتي که کودک از طريق ادبيات دريافت مي کند کم اهميت تر از تربيت او در مدارس به وسيله مربيان و معلمان يا يا تربيت پذيري از طريقه جامعه نيست ؛ زيرا معلومات و اطلاعاتي که در بستر ادبيات ارائه مي شود در ذهن کودک نفوذ مي کند و از سوي ديگر کودکان به طور طبيعي به تقليد از ديگران تمايل دارند و به هنگام مشاهده فيلم يا شنيدن يا خواندن قصه اي از شخصيت هاي آنها يا قهرماناني که جذب آنها شده است ، تقليد مي کند و در امر تربيت مي بايست به اين جنبه توجه داشته باشند . لازم است ادبيات کودک اخلاق نيکو را به کودکان بياموزد . و اهداف تربيتي در اين نوع ادب اهدافي متعالي است که عبارتند از ارزش ها و فضايل و اخلاق پسنديده مي باشند.”33
1-5-1-2. اهداف زباني
” ادبيات کودک اهداف پرورشي مهمي را دنبال مي کند که در ياري کردن کودک در رشد زباني به ويژه غني سازي گنجينه ي زباني و بالا بردن سطح برداشت وي از مفاهيم نمايان مي گردد . اين امر کودک را در فهم سبک هاي زباني متنوع توانمند مي سازد ، و توانايي او را در درک و فهم اسلوب هاي مجازي گوناگون و جنبه هاي زيباي زباني پرورش مي دهد. کودکان به ادبياتي نياز دارد که مختص آن ها باشد ؛ زيرا اين قشر به تثبيت سنت هاي صحيح زبان و کاربرد آنها نيازمند تر مي باشند . کودک از طريق روي آوردن به تصاوير ادبي و نمونه هايي از شاهکارهاي ادبي و نيز انواع قالب هاي شعري ( قصيده و ترانه و قطعه هايي غنايي ) ، قصه ، رمان ، نمايش نامه و خواندن يا شنيدن حکايت هاي عاميانه داراي اسلوب الهام بخش و سمبليک و حفظ آنها و يا مشارکت در اجراي نمايش زمينه بيان و بازگويي خود را تقويت نموده و گنجينه ي زباني اش را توسعه مي دهد و زبان را در اسلوب هاي گوناگون به کاربرده و توانايي فهم ديدگاه ها و حل مشکلات و مسائل اجتماعي که با آنها روبرو مي شود ، را به دست مي آورد . بدين طريق کودک اصالت زباني و سبک ويژه خود را در کلام به دست مي- آورد . سبکي که در آينده به او کمک مي کند اديبي نثر نويس يا شاعري با ذوق و هنرمندي مبدع و خلاق شود . از اين رو بر ما واجب است ، آثار ادبي را به کودک ارائه دهيم که با الفاظي داراي معناي واضح و قالبي صحيح و سبکي زيبا متمايز شده باشد . “34
اکثر قريب به اتفاق ادباء و پژوهشگراني که به قضيه زبان و اسلوب در ادبيات کودک پرداخته اند بر ضرورت توجه به زبان کودک و گنجينه زباني او بر حسب مراحل مختلف رشد و تلاش براي ارتقاي تدريجي اين زبان اتفاق نظر دارند .
بسياري از پژوهشگران در زمينه الفاظ و ساختارهاي زباني به استفاده از الفاظ و ترکيب ها و عبارت هاي ساده و آسان و تکرار آنها و نيز پرهيز از به کار بردن واژگان و ترکيب هاي متروک و نامتداول و کاستن از واژه ها و عبارت هاي مجازي دعوت نموده اند .
در زمينه جمله و ترکيب هاي آن و نيز دستور زبان مرتبط بدان نيز ضروري است جمله ها کوتاه و دالّ بر مفاهيم حسي باشند و مي بايست از به کار بردن جمله هاي پيچيده و جمله هايي که بر مفاهيم انتزاعي و معنوي دلالت مي کنند ، پرهيز کرد .
لازم است اسلوب زبان آثار ادبي ويژه کودک آراسته به وضوح و دقت و زيبايي باشد ، و از به کار بردن اسلوب زباني متکلف و متصنع و مالامال از آرايه ادبي مانند تلويح و مجازهاي مبهم و پيچيده و دشوار ، اجتناب گردد.
1-5-1-3 . اهداف تعليمي ، آموزشي و شناختي
در واقع کودک امروز کودک خردسالي نيست که از جامعه و علم و دانش به دور باشد ، بلکه او توانايي ها واطلاعاتي دارد که احيانا در اين زمينه با والدينش برابري مي کند ، کودک مي تواند سريع تر و دقيق تر از آنچه تصور مي شود ، مسائل را بفهمد .
” خيال کودک دنياي وسيع و بدون مرزي است که در آن تصاوير ، شخصيت ها و حوادث فراواني وجود دارد ، هر چند که ما نتوانيم اين دنياي خيالي را براي آنها تصور کنيم ؛ ولي با اين وجود آنها دنياي خيالي را

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره شازده احتجاب Next Entries پایان نامه درباره شازده احتجاب، زمان گذشته