آداب و رسوم، فرهنگ عامه، رفتار انسان

دانلود پایان نامه ارشد

مانند شعر و ادبيات سير تاريخي داشته است و همانگونه که نقد ادبي به تازگي ظهور پيدا کرده و محتواي اشعار چندين ساله را بررسي مي کند، ادبيات کودک نيز جديداً ظهور پيدا کرده اما ريشه هاي آن همراه با بشر و در طول حيات بشري است به همين خاطر بعضي از منتقدان، ادبيات کودک را در دو حيطه فلکلور بررسي مي کنند . ادبيات کودک قدمتي ديرينه دارد. و چه بسا قدمت آن از ديگر انواع ادبي بيشتر باشد ؛ زيرا ريشه در پيدايش زبان و ارتباط آن با بيان انواع زندگاني بشري دارد. بيان آن آسان است و زندگي فطري (طبيعي) انسان را نمايان مي سازد و به طرز آشکاري عاطفه پدري و مادري را در قبال کودک ترسيم مي کند. ادبيات کودک داراي تعابيري برگرفته از محيط است که دربردارنده علايم و نمادهايي از ارزش ها و عادات و اعتقادات ، مي‌باشد و اين امري عادي و طبيعي است ؛ زيرا ادبيات کودکان با ادبيات بزرگسالان متفاوت است.”80
” برخي تحقيقات نشان مي دهد که “اسپارت ها”81 فرزندان خود را تربيت نظامي خشني ياد مي دادند و همچنين در بررسي هاي انجام شده ، آمده است که فرعونيان اهتمام زيادي به ادبيات کودکان داشته اند.
به عنوان مثال برخي داستان هايي که مادران براي کودکان نقل مي کردند. در کتيبه هاي فرعون پيدا شده است در اين زمينه سه داستان مهم در آن دوره بر ديوارهاي فرعون نقش بسته اند که عبارتند از: ” داستان جزيره اژدها ” ، “داستان تاج و فيروزه ” و ” داستان عقاب جادو شده ” . ” 82
اگر بار ديگر به ادبيات عرب و اسلام باز گرديم مشاهده مي کنيم که اين نوع ادبيات حضوري دائمي در ادبيات عرب و اسلام داشته و بسياري از اشعار جاهلي و اسلامي را به کودکان اختصاص داده که متضمن خواسته هاي والدين از فرزندانشان بوده است. و کتاب “أغاني ترقيص الأطفال ” چنين اشعاري را ذکر کرده که به عنوان مثال در ذيل يکي از اين شعرها را ذکر مي کنيم :
يا حـــــبذا ريح الولد

ريح الخـــــزامي في البلد

أهکـــــذا کلُّ ولـــد

ام لـــم يلـــــد مثلي أحد”83

” چه خوب است بوي فرزند ، بوي اسطوخودوس در شهر “
” آيا همه فرزندان اينگونه اند ، يا کسي فرزندي همچون فرزندم به دنيا نياورده است .”
اين نوع اشعار بيانگر مدح و عجب والدين به کودک خويش مي باشد. و از خداوند خواسته مي شود که چنين فرزندان را براي آنان حفظ کند. در جاي ديگر ذکر شده که زني کودک خويش را بازي مي داد و به صفات پسنديده فرزندش اشاره مي کرد و مي گفت :
” إنّ بنيَّ سيـد العشيـرة

عفٌّ طيبٌ حســــن السريرة

جزلُ النوال کفّـهُ مطيرة

يُعطي علي الميسورِ و العسيرة “84

” فرزند من بزرگ مرد قوم و طايفه است و پاکدامن ، آراسته و نيکو سرشت است .”
” دستان بسيار بخشنده اي دارد و در حالت توانگري و نداري مي بخشد .”
در بسياري از اشعار کودکانه والدين از فرزندان خود مي خواهند که شبيه يکي از بزرگان باشند ؛ مثلاً مادران جايگاهي شريف و متعالي رابراي فرزندان خود مي خواستند. بدين صورت با شعر و داستان هاي مختلف چنين خواستي را القاء مي کردند. براي نمونه در شعر زير که از هند دختر عتبه نقل شده اين امر به وضوح مشاهده مي شود.
إنَّ بنـيَّ ” مُعـرقٌ”85 کريـــمُ

محبَّبٌّ في اهــلهِ حـلـيـمُ

ليس ” بفـحاشِ”86 و لا لـئيـمٌ

و لا بطـخرور و لا سـئـيـم

صخر بنـي فـهـرٍ به زعيمُ

لا يخلف الظـن و لا ” يـخـيم”87 “88

” فرزندم داراي اصل ونسب و بخشنده ودر ميان خانواده خود دوست داشتني و فروتن است .”
” نه بذله گو ( بد زبان) و نه پست فطرت و نه سست و تنبل و نه ضعيف و ناتوان است .”
” صخر، بزرگ مرد قوم فهر کفيل اوست .قوم خود را نا اميد نمي کند وساده لوح و بي هنر نيست .”
مضامين اين شعرها گاهي از لحاظ مفهومي و محتوايي با هم متفاوت مي باشند ؛ مثلا برخي از آنها به لجبازي هاي والدين با يک ديگر اشاره دارد. و برخي متضمن يک نوع گلايه که مبادا فرزندشان در آينده به آنان بي احترامي نمايند. و برخي ديگر متضمن نوعي طنز و شوخي مي باشد.
1-9-1 . تاريخچه ادبيات کودک در جهان
در سراسر دنيا کودکان با لالايي ها و متل ها ، کودکي مشابهي را پشت سر مي گذارند ، اما تعيين تاريخ دقيق ادبيات کودک چندان کار ساده اي نيست ؛ زيرا توجه به آموزش و پرورش کودک و اهميت دوران کودکي در زندگي بزرگسالي از زمان هاي بسيار قديم مورد توجه بوده است و مراجعه به آثار و کتاب هاي فيلسوفان غرب و شرق در قرن هاي اوليه اين واقعيت را روشن مي نمايد ؛ ولي در همه آن ها کودک به عنوان مرد يا زن کوچک منظور شده است . و از سوي ديگر متخصصان تربيتي دوران کودکي را يک دوران انتقالي مي پنداشتند که کودک از آن مي گذرد و به صورت مرد و زن در مي آيد . بنابراين مي کوشيدند کودکان را با مسائل و اموري آشنا کنند که در بزرگسالي به آنها نياز پيدا مي کنند و در نتيجه همه کتاب ها بخصوص کتاب هاي درسي مطالبي را در برداشتند که در بزرگسالي استفاده علمي از آن ها ممکن بود و در نتيجه هرگز به شرايط و ويژگي هاي رشد و تکامل و نيازها و رغبت هاي سني کودکان توجهي نداشتند .
وقتي ادبيات کودک يک کشور يا يک جامعه را مطالعه مي کنيم ، درواقع فرهنگ گذشته و حال آن را مورد مطالعه قرار مي دهيم ؛ زيرا ادبيات کودک از جمله مظاهر تمدن و فرهنگ به شمار مي رود و نيز از شرايط اقتصادي و اجتماعي هر عصر پيروي مي کند . به طور کلي ادبيات هر عصر و جامعه نشانگر اعتقادات ، افکار ، ارزش ها ، آداب و سنن و آرمان هاي آن عصر و جامعه است .
فولکلور و فرهنگ عامه مردم همچنان که سرآغاز پيدايش همه هنرهاست ، سرآغاز ادبيات و به خصوص ادبيات کودک نيز هست . لالايي ها ، متل ها ، ترانه هاي کودکان ، افسانه هاي خردسالان ، داستان هاي ماجراجويانه ، حماسي ، عاشقانه و اسطوره ها که زاييده تخيل و تفکر مردم دوره هاي مختلف هستند ، بنياد و اساس ادبيات کودک را تشکيل مي دهند . اين مجموعه که طي زماني بس طولاني ، سينه به سينه به نسل هاي بعدي منتقل شده و مي شود ، اثر رواني و تربيتي عميق بر کودک باقي مي گذارد . بنابراين اگر بگوييم ادبيات کودک سرچشمه در فرهنگ فولکلور و فرهنگ عامه دارد و به قدمت زندگي بشر بر روي زمين باز مي گردد ، خلاف نگفته ايم و باز اگر بگوييم وقتي قصه هاي عاميانه و فلوکلور به صورت مکتوب گرد آمد ، ادبيات کودک نيز به عنوان نوعي از ادبيات با تمام قدرت هاي هنري و کم و کيف آن در کنار ادبيات بزرگسالان مطرح شد ، باز هم خلاف نگفته ايم . بنابراين ادبيات کودک همانند اجناس ادبي و هنري ديگر ريشه در دوران بسيار قديم دارد که با فرهنگ و ويژگي هاي جوامع و اعتقادات و آداب و رسوم آن ها تناسب نداشته است ، همانطور که نقد ادبي ، قصه ، شعر ، مقاله و ادبيات به طور کلي قدمتي ديرينه دارند ؛ اما شکل و قالب آنها طي قرون مختلف تغيير کرده و به عصر کنوني ، عصر تخصص گرايي رسيده است و چه بسا ادبيات کودک از قديمي ترين انواع ادبي باشد ، زيرا ادبي است که با شکل گيري و رشد زبان و ارتباط آن با صورت هاي بيان و باز گويي از زندگي انسان همراه بوده است ، زندگي فطري و اوليه انسان را نمايان مي سازد و با بياني ساده و واضح و تصويرهاي برگرفته از محيط که به ارزش ها ، اعتقادات و آداب و رسوم اشاره مي کند ، عاطفه انساني ، عاطفه پدر و مادر نسبت به فرزند را به تصوير مي کشد و اين امري بسيار طبيعي است ، زيرا ادبيات کودک در زبان ، تصاوير و اسلوب هاي بياني با ادبيات بزرگسالان تفاوت دارد و مختص دنياي خردسال ، دنياي پاکي و معصوميت مي باشد .
تقريبا مي توان گفت ” مطالعه علمي انسان و توجه به علل و انگيزه هاي رفتار او در قرن هفدهم و هجدهم آغاز شد و اوج گرفت . ظهور دانشمنداني از قبيل نيوتن ، بيکن ، گاليله ، کپرنيک ، داروين و . . . تغييرات زيادي در افکار و گرايش ها و ارزش هاي مردم به وجود آورد و روش هاي علمي براي تحقيق در پديده هاي گوناگون جهان معمول شدند و بدين ترتيب ، استدلال منطقي جانشين عقايد يا معتقدات تحميلي و تعصب آميز گرديد و مطالعه طبيعت و ماهيت انسان نيز به صورت علمي درآمد چنانکه ” جان لاک ” اظهار داشت که طبيعت انسان تا حدي نتيجه تأثير محيط است . روسو تأکيد مي کند که انسان به طور فطري خوب است و فساد و انحراف او نتيجه تأثير عوامل محيطي است . بدين ترتيب مطالعه و تحقيق علمي و تجربي در رفتار انسان و شناخت او آغاز شد و روانشناسان اهميت دوران کودکي را در طول زندگي دريافتند و به شناخت ويژگي هاي آن پرداختند .”89
يافته هاي روانشناسان کودک ، ديد مربيان را نسبت به کودک و تربيتش تغيير داد . ايشان اين نکته مهم را متوجه شدند که هر گونه فعاليت تربيتي بايد بر مبناي استعدادها ، نيازها ، رغبت ها و به طور کلي ويژگي هاي سني کودکان بنيانگذاري شود .
” از سوي ديگر متخصصان آموزش و پرورش به مطالعه علمي تأثير عوامل و محيط هاي غير رسمي مانند خانواده و کتاب هاي آزاد در رفتار و تجربه کودک پرداختند و از تحقيقات خود نتيجه گرفتند که اين نوع عوامل در بعضي موارد پيش از مدرسه در رفتار و تجربه کودک مؤثرند واين تأثير گاهي چندان شديد و قوي است که امکان دارد اثر عوامل مدرسه مانند معلم و کتاب هاي درسي را تحت شعاع قرار مي دهد . روشن شدن اين حقيقت و پذيرش آن از طرف معلمان و نويسندگان توجه به ادبيات کودک را ضروري ساخت و به تدريج در کشورهاي مختلف به تهيه و تأليف کتاب ها ، مجلات و کتابخانه هاي مخصوص کودکان اقدام نمودند.”90
با توجه به مطالب گفته شده مي توان گفت پيشرفت علم و صنعت در جهان کم کم موجب شد که کارشناسان و صاحب نظران تعليم و تربيت به کودکان و زندگي آنها نيز با روش علمي بنگرند و همين امر موجب توجه فراوان نويسندگان و شاعران به ادبيات کودک شد و بديهي است تاريخچه ادبيات نوين کودک از همين زمان شکل مي گيرد ، چنانچه در اواخر قرن هفدهم و کمي پس از آن در قرن هجدهم پژوهشگران و نويسندگاني پيدا شدند که با تلاش ها و تحمل رنج هاي فراوان به گردآوري داستان هاي کهن عاميانه پرداختند.
اولين آثاري که براي کودکان نگاشته شد در کشور فرانسه بود که ” کتاب حکايت ” مامان اردک ” از مشهورترين کتاب هاي کودکان مي باشد که در اواخر قرن هفدهم يعني سال 1697 م پس از جمع آوري و تدوين توسط چارلز پرو شاعر بزرگ فرانسوي در فرانسه منتشر گرديد. اين کتاب مشتمل بر هشت قصه مي باشد و قصه هاي ” سيندرلا ” ، ” زيباي خفته ” ، ” ريش آبي ” و ” گربه چکمه پوش … ” از جمله اين قصه ها مي باشد . اين کتاب براي اولين بار در سال 1729 م به زبان انگليسي ترجمه و انتشار يافت و پس از آن به زبان هاي مختلف جهان ترجمه شد .”91
” چارلز پرو علي رغم شهرت فراوان ، به خاطر ترس از لطمه خوردن جايگاه ادبي خويش به دليل نويسندگي براي کودکان اين مجموعه را به پسرش پرو دار مانکو نسبت داده و از انتشار آن به نام خود اجتناب ورزيده است ، اما پس از آنکه اين مجموعه با سيل استقبال بي نظير خوانندگان مواجه گرديد و شهرت وسيعي يافت ، شارل پرو مجموعه ديگري با عنوان ” قصه ها و حکايت هاي زمان گذشته ” تأليف نمود و اين بار آن را با نام خود منتشر نمود . اين مجموعه سرآغاز شکل گيري ادبيات کودک به شمار مي رود و تأثير به سزايي در حکايت ها و قصه هاي عاميانه کودکان در بسياري از کشورهاي اروپايي گذاشته است .”92
پس از فرانسه ، انگلستان از کشورهاي پيشتاز در زمينه تأليف آثار براي کودکان مي باشد و ” داستان هاي کودک در انگلستان همراه با نوعي نصيحت گويي و ارشاد بود که در آنها تکاليف روزانه کودک همراه با تهذيب و اصلاح آنان بود. به همين خاطر کتاب هايي همچون “وصيتي براي فرزند” و”سخن گفتن با کودکان” و “کتاب‌هايي براي دختران و پسران” و “سمبل هاي مقدس” منتشر شد. چيزي که امر فوق را تشديد مي کرد ، پيشرفت حرکت ديني پروتستاني بود. البته اين نوع نوشته ها زياد مورد پسند عوام

پایان نامه
Previous Entries کودکان کار، انتقال دانش، وزن و آهنگ Next Entries فرهنگ و تمدن